Apirilaren 5eko hauteskundeetako erronka: berdin jarraitu edo aldatu? Ondorio orokorrak Soziometroaren datuetatik abiatuta

Argitara eman berri da EAEko Lehendakaritzaren Hauteskunde Autonomikoetarako boto aurreikuspena. Ikus dezagun zer dioen, lehenik, eta azter dezagun, ondoren, zein den adierazten duen joera.

Argazki honek erakusten digu hiru alderdi gorantz datozela, PSE, EAJ eta EH Bildu, eta bi alderdi beherantz doazela, PP-C’s eta Ahal Dugu. Gainera, VOXen inguruan alderaketarako daukagun datu bakarrean gorakada handia ematen dio Araban, boto kopuru baxua badu ere.

EAJk 2016an abiatutako goranzko joerari eutsiko lioke barruti guztietan: Gipuzkoan + 2,2 puntu; Araban + 1,7 puntu eta Bizkaian + 1 puntu. Gainera, 29. aulkia eskuratuko luke Gipuzkoan, herrialde honetan 2016an baino aulki bat gehiago lortuaz.

EH Bilduk ere goranzko joera bera izango luke, zehazki, + 1,7 Gipuzkoan, + 1,3 Bizkaian, eta + 0,6 Araban. Gainera, EAJk bezala, aulki bat irabaziko luke Gipuzkoan, eta guztira 19 parlamentari lortzera iritsiko litzateke.

Beraz, EAEko bi alderdi nagusiek euren posizioak hobetuko lituzkete, herrialde guztietako eta batik bat Gipuzkoako indarrari esker. Hortik behera datoz aldaketa handienak. Hasteko, PSEk hirugarren tokia berreskuratuko luke, 9 aulkitatik 12 aulkitara igoz, eta hiru herrialdeetan nabarmen gora eginez, honela: Araban + 5, Bizkaian + 3,3 eta Gipuzkoan + 2,2. Ondorioz, 2 aulki Araban eta hirugarren aulki bat Bizkaian irabaziko lituzkete.

Kontrakoa litzateke Ahal Duguren joera: 11 parlamentaritik 8ra jaitsiko litzateke, barruti guztietan aulki bana galduz. Galera handienak Bizkaian eta Gipuzkoan lituzke, -4,1ekoa bietan, eta Araban – 3,4 puntu egingo lituzke behera.

PP eta C’si dagokienez berriz, PPk 2016an lortu zituenak baino 2 aulki gutxiago eskuratuko lituzkete. Galerak hauek: Araban -6,1, Bizkaian – 5,2 eta Gipuzkoan -4,6. Lurralde bakoitzean duen pisua ikusita, jaitsiera orokorra eta uniformea dauka espazio honek, VOXen sarrerak ia baldintzatzen ez duena.  

Soziometroa: asmatzen du joera zein den irakurtzen?

Ikus dezagun, galderari erantzuteko, 2016an gertatutakoa. Horretarako, hauteskunde aurretik egindako aurreikuspena Hauteskunde emaitzekin alderatuko dugu. Horra:

Beraz, esan daiteke estimazio hark ia bete-betean asmatu zuela PSE eta EH Bilduren emaitza. Gutxietsi egin zituela EAJrena eta PPrena, eta nabarmen goitik jo zuela Ahal Dugu-ren kasuan.

Azken Soziometroak: ikusten da joeretan aldaketarik?

2016ko iraileko Hauteskunde Autonomikoetatik hona, Lehendakaritzak 7 Hauteskunde aurreikuspen argitaratu ditu: https://www.euskadi.eus/ikerketa-guztiak-dataren-arabera/web01-s1lehike/eu/ Guk azken hiruei erreparatuko diegu, zer edo zer aldatzen ari ote den ikusteko. Zehazki, 2018ko ekainean, 2019ko urrian eta 2020ko martxoan emandako argazkiez ariko gara, azken 21 hilabeteetako joerez, alegia.

Honela, hiru une bereiziko ditugu, Soziometroak ematen dizkigun joeretan oinarrituta. Lehena, 2018ko ekaineko egoera: EAJk goraka egiten du, 2 parlamentari irabazita, bana Bizkaian eta Araban. PPk bi galtzen ditu, bana Araban eta Gipuzkoan. Ahal Duguk Bizkaian galtzen du bat eta PSE mantendu egiten da. Azkenik, C’s-ek Araban parlamentaria lortuko lukeela aurreikusten du Soziometroak.

Bigarren unea 2019ko urria da. Estatuko, Europako, nahiz Udal eta Foru hauteskundeen ondoren, eta Estatuko Hauteskunde berrien testuinguruan, aldaketa batzuk daude. PSEk hiru aulki irabazten ditu, igoera nabarmena eginez; horietatik bi Araban eta hirugarrena Bizkaian. EAJ mantendu egingo da, eta gainontzeko hiru indarrek aulki bana galduko dute:  EH Bilduk Bizkaian, Ahal Dugu-k Araban eta C’s-ek ere berea Araban.

Azkenik, 2020ko martxoan argitaratu berri den estimazioan, EH Bildu da gorakada duen alderdi bakarra. Zehazki, bi aulki irabazten ditu: Bizkaian galdutakoa berreskuratzen du (2016ko hauteskundeetan juxtu-juxtuan lortutako hura), eta Gipuzkoan berri bat irabazten du. Eta bana galtzen dute EAJk, (Bizkaikoa), eta Ahal Duguk, azken honek Gipuzkoan EH Bilduk irabazten duena. PP-C’s eta PSE egoera berean geratuko lirateke.

Beraz, sekuentzia orokorrari behatuta, EAJk legegintzaldian zehar irabazi duenaren zati bat galdu du azken txanpan. EH Bilduk zertxobait behera egin ondoren, goranzko joera hartu du, 2016ko emaitza hobetuta. PSE-k 2019an izan zuen gorakada nabarmenari eutsi dio. Ahal Dugu etengabe doa beherantz, neurketa bakoitzean aulki berri bat galduz. Eta PP-C’s espazioan, PPk lehen unean galdu zituen biak eta gero, mantentzea lortu du, eta C’s-ek eskuratu zuen bakar hura bigarren estimazioan galdu zuen. Bien baturak ez du aulki berririk ekarri estimazio honetan.

Parte hartzea: gorantz edo beherantz?

Ikus dezagun orain herritarren partehartzea nolakoa aurreikusi izan duen Soziometroak, lurraldez lurralde:

Lehen estimazioan partehartzearen beherakada aurreikusten bazen ere, nabarmen egin du gora partehartzearen aurreikuspenak. Esan daiteke hiru lurraldeetan modu oso uniformean egingo duela gora aurreikusten dela.

Botoen estimazioa: ehuneko zenbat alderdi bakoitzak?

Horra ba, orain, Soziometroak hiru une horietarako egindako boto estimazioen laburpena:

EAE mailako estimaziorik egiten ez duenez, herrialdez herrialde aztertuko ditugu orain boto estimazio horiek: EAJri gauza bera gertatzen zaio hiru barrutietan, lehen bi olatuetan goranzko joera izanagatik, azken estimazioan beherakada dauka.

EH Bilduk, aldiz, lehen estimazioan boto portzentajea igotzen du Araban eta Bizkaian, Gipuzkoan behera egiten duen bitartean. Joera horrek alderantzizko norabidea hartzen du 2019ko urriko estimazioan: Araban eta Bizkaian atzera egiten du eta Gipuzkoan gora. Azken txanpa honetan, aldiz, hiru lurraldeetan doa gorantz, bereziki Gipuzkoan.

PSEk eta Ahal Duguk kontrako joera dute, hain justu: Hasiera batean biek beherantz egiten badute ere, PSEk nabarmen egiten du gora bigarren estimaziotik aurrera, eta Ahal Duguk behera egiten jarraitzen du, baina azken estimazioan Araban eta Bizkaian lortzen du joera horri buelta ematea.

PPren espazioan, berriz, nahasiagoak dira gauzak. VOXen eta C’s-en aldagaiak kontuan hartuta, espazio horrek hasieran gorakada izan du, gero beherakada, eta azkenerako egonkorrago antzematen da.

Boto-asmo zuzena: zer gertatu da?

Azter dezagun, azkenik, boto asmo zuzenaren datua. Ikus dezagun, beraz, zein joera izan duen.

Boto-asmo zuzena aztertuta, baieztatu egiten dira, normala denez, estimazio orokorrak. Hau da: EAJk gorantzako joera izan du legegintzaldi osoan, baina azken garai honetan beherako bideari ekin dio; azpimarratzekoak dira Araban eta Gipuzkoan dituen boto-asmo zuzen galera horiek. EH Bildu gorabeheratsuago aritu da, baina gorantz dator, batez ere Gipuzkoan. PSEk Estatuko Hauteskundeen bueltan agertu zuen gorantzako joera nabarmenari eusten dio. Ahal Duguk, legegintzaldi osoan beheraka egin arren, azken aldian lortu du egoera egonkortzea. Eta PP-C’s-VOX espazioan beherakada dago.

Ondorio orokor laburrak:

Partehartzea gorantz dator. Boto mobilizazioak herritarren interesa agertuko luke, baina kontuan izan behar da 2016ko partehartze datua baxua izan zela. Aldi berean, azken aldian EAJk erakutsi du neke puntu bat, datozen asteetan baieztatu edo zuzenduko duena. EH Bilduk ikusi du une politikoa aldekoa duela, eta azkenaldian goranzko joerari ekin dio. PSEk eta Ahal Duguk, Gobernua hartuta, joera egonkortu dute: PSEren gorakada eta Ahal Duguren beherakada lehengo egoera antzekoan geratu dira, boto mobilizazioari dagokionean. PPren azken liskarrek, momentuz, ez dute ondorio negatibo berririk ekarri estimazioan.

Soziometroaren arabera, 2016ko argazkiarekiko aldaketa txikiak izango genituzke Legebiltzarraren aulki banaketari dagokionean. Aldaketa nahikoak, dena den, baieztapen hauek egiteko:

  • EAJ-PSEk osatzen dutela jarraikortasunaren poloa eta gehiengo osoa lortzeko moduan direla
  • EH Bildu dela gobernu ezberdina osa dezakeen bakarra, baina ezin duela bakarrik egin. Ahal Duguk eusten dion neurrian, batuketa horrek, oraindik, EAJren gainetik geratzeko aukera duela, 2016an egin zuen moduan. EAJk 28 aulki lortu zituen eta EH Bilduk eta Ahal Duguk batera 29. Soziometroak, orain, lehenari 29 eta bigarrenei 27 ematen dizkiete. Baina joerak ikusita, gerta daiteke aldaketarik.
  • Honela, PSEren aldagaia jarraikortasun-aldaketa ardatzean erabakigarria bihurtzen da: berdin jarraitzea edo aldaketa babestea erabaki lezake (edo hartua duen erabakia aldatu ahal izango luke). Aldaketaren indarrek gora egin ahala, gertuago egongo da PSE EAJren itzaletik mugitzetik. Baina, ziurrenik, aldaketa nahi duenak, bere posizioa indartzea beste aukerarik ez du izango ondoren akordio bidez EAJren nagusitasunari aurre egin nahiko badio.
  • Azkenik, PPren espazioa, “outsider” moduan ikus liteke. Baina indar harremanen arabera, bere botoak erabakigarriak izan daitezke berriro, politika zehatzak egiteko nahiz aliantza zabalagoak osatu edo osarazteko.
Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Euskal Geopolitika Elektorala: begirada bat euskal mendebaldetik (I)

Har dezagun Euskal Herriaren eremu geografiko bat eta beha ditzagun eremu horretan bizi diren euskalerritarren hautu politikoak. Euskal Mendebaldeaz ari gara. Ez zehazki barruti bati buruz, geopolitikoki, bi eremu bere hartzen dituen ingurune bati buruz baizik: Bilboko itsasadarra eta bere mendebalderanzko bailarak, batetik; Gasteiz eta iparmendebalderantz duen lautada osoa, bestetik. Bi eremu horien baturari, “Euskal Mendebaldea” deitu diogu.

Klase sozial, ezaugarri linguistiko, gorabehera historiko eta kulturalak beste baterako utziko ditugu. Edo, hobeki, hautu politikoen deskribapen batetik hasita, horien inguruan gehiago sakontzeko proposamena egingo dugu. Eman ditzagun, lehenik, oinarrizko datu batzuk.

Euskal Mendebaldean 55 udalerri batu ditugu, Bizkai eta Arabaren zati batzuk hartzen dituztenak (Ikus zerrenda behean). Irizpidea geografikoa baino ez da izan, a priori arbitrarioa, zer edo zer adieraz dezakeelako intuizioz. Hautu politikoen azterketa egiteko 2016ko EAEko Hauteskunde Autonomikoak hartu ditugu abiapuntu, 2020ko apirilaren 4ko hitzorduari begira ere baliagarri zaizkigulakoan. Honela, 2016ko zentso elektorala 944.882 pertsonakoa izan zen Euskal Mendebaldean. Partehartzea % 61,60koa eta hauek izan ziren emaitzak:

Taula 1: Euskal Mendebaldeko 2016ko EAEko Hauteskunde Autonomikoetako emaitzak

AlderdiaBotoak%
EAJ218.37337,96
Podemos-Ahal Dugu92.61516,10
EH Bildu85.05914,79
PSE76.74213,34
PP74.46512,94

Emaitzei erreparatuta, Euskal Mendebaldean bi alderdi multzo daudela esan daiteke: EAJ, jaun eta jabe, eta gainontzeko guztiak. Urkulluk botoan % 38 eskuratu zuen, eta Legebiltzarreko gainontzeko alderdiek % 13 eta % 16 arteko babesa jaso zuten. EAJk eta EH Bilduk, batuta, botoen % 52,75 eskuratu zuten. Podemos-Ahal Dugu-k, EH Bilduk eta PSEk batuta, aldiz, % 44,23. Ondorio bakarra atera daiteke zenbaki hauetatik: EAJren gailentasun garbia.

Baina, babes horiek ez dira berdin banatu Euskal Mendebaldearen eremu guztietan. Ikus ditzagun, orain, 10.000 biztanletik gorako herrietako emaitzak:

Taula2: 2016ko EAEko Hauteskunde Autonomikoetan, Euskal Mendebaldeko 10.000 biztanletik gorako herriak *

HerriaBiztanleak *1.   (%)2.  (%)3.  (%)4.  (%)5.  (%)
Bilbo345.000EAJ 42P’S  14,2PP 13,7EHB 13PSE 12,4
Gasteiz250.000EAJ 25PP 21,1P’S 17EHB 15,7PSE 14,5
Barakaldo100.000EAJ 34P’S 20,5PSE 19,1EHB 11PP 10,4
Getxo80.000EAJ 42,2PP 20,5EHB 13,7P’S 10,8PSE 8,2
Portugalete45.000EAJ 34,8PSE 20,9P’S 18,6EHB 11,5PP 9,9
Santurtzi45.000EAJ 39,2P’S 18,9PSE 15,5EHB 14,7PP 7,5
Basauri40.000EAJ 41PSE 16,5P’S 16,2EHB 12,9PP 9,1
Leioa30.000EAJ 41,9P’S 17,6EHB 12,9PSE 11,9PP 10,2
Galdakao30.000EAJ 43,4EHB 19,3P’S 17,1PSE 10,5PP 5,9
Sestao30.000EAJ 39,3P’S 19,5PSE 17,3EHB 12,1PP 7,8
Erandio25.000EAJ 42,4P’S 17,4EHB 14,9PSE 14,3PP 6,1
Laudio18.000EAJ 36,7EHB 24,2P’S 15,2PSE 11,2PP 8,8
Arrigorriaga12.000EAJ 39,5EHB 21,8P’S 19PSE 10,6PP 5
Trapagaran12.000EAJ 38,7P’S 19,7PSE 17,3EHB 16PP 5,4
Etxebarri11.000EAJ 38,8P’S 20,6PSE 15,5EHB 11PP 7,9
Amurrio10.000EAJ 41,8EHB 24,9P’S 15,7PSE 7,7PP 6,5
Zierbena10.000EAJ 40,8P’S 23EHB 17,1PSE 12,9PP 3

* Zierbena ere gehitu dugu, 10.000 biztanletik oso gertu egon, baina iristen ez den arren.

* INEtik hartu eta borobilduta (2017).  

Herri handienetako emaitzen irakurketa

Gatozen, bada, alderdiz alderdi ikustera zer-nolako emaitzak izan zituzten.

EAJ

Herri guztietan lehen indar. Gasteizen izan ezik, herri guztietan botoen herena gainditu zuen Urkulluren zerrendak. Zehazki, Galdakaon (%43,4), Erandion (%42,4), Getxon (%42,2) eta Bilbon ( % 42) lortu zituen emaitza onenak. Bigarrenarekiko alde txikiena Gasteizen izan zuen, PPri 3,9 puntuko aldea kenduta. Bilbon, berriz, 27,8 puntuko abantaila izan zuen bigarren gelditu zen Podemos-Ahal Dugu-rekiko.

Podemos- Ahal Dugu

EH Bildurekin lehia bizian, Euskal Mendebaldeko bigarren tokia eskuratu zuen. Bigarren indar izan zen Bilbon, Barakaldon, Santurtzin, Leioan, Sestaon, Erandion, Trapagaranen, Etxebarrin eta Zierbenan. Oro har, % 20ko langa gainditzea lortu zuen 3 herritan, eta emaitza baxuena Getxokoa izan zen %10,8ko bozka sorta baino ez baitzuen bereganatu. Getxon izan ezik, beste herri guztietan izan zen 2. edo 3. aukera, sendotasun territorial handia erakutsiz.

EH Bildu

Emaitza nazionaletatik behera, bigarren izan zen Amurrion (%24,9), Laudion (%24,2), Arrigorriagan (%21,8) eta Galdakaon (%19,3). Herrien biztanleriak gora egin ahala, emaitza kaxkarragoak izan zituen. Zehazki, Bilbon, Barakaldon, Sestaon, Portugaleten, Basaurin eta Etxebarrin % 13 edo boto gutxiago lortuaz.

PSE

Azken postuan geratu zen Bilbon, Gasteizen eta Getxon. Bigarren tokia lortu zuen Portugaleten eta Basaurin. Bere emaitzak, orotara, % 8,2 (Getxo) eta %20,9 (Portugalete) artean mugitu ziren. PP eta Podemos-Ahal Dugu-ren atzetik hiri handietan, inoizko joera txarrena erakutsi zuen PSEk.

PP

Azken postuan, ondoen egin zuen Bilbon, Gasteizen eta Getxon. Auzune aberatsagoetan emaitza hobeak lortzeko joera izaki, hortik aurrera oso behera joan ziren beren zenbakiak. Lau hiri handietan baino ez zuten lortu %10eko muga gainditzea.

Begirada zabalagoa: Mendebaldea Euskal Geopolitika elektoralean

Zein da, baina, Euskal Mendebaldeak Euskal Herrian duen pisu elektorala? Horretarako, defini ditzagun, probisionalki, gainontzeko eremuak. Ipar Euskal Herriari, “Ekialdea” deituko diogu, eta Nafarroari “Hegoaldea”. Tartean geratzen den eremuari, honi ere probisionalki “Euskal Erdialdea” deituko diogu. (Euskal Erdialdean Gipuzkoa, Bizkaiko Ekialdea eta Arabako eremu zabal bat kokatu ditugu)

Begira diezaiegun hauteskunde erroldei, hortaz:

Taula 3: Hauteskunde Erroldak Euskal Lurraldearen arabera:

LurraldeaErrolda%
Mendebaldea944.88237,9
Erdialdea838.53733,6
Hegoaldea485.40519,5
Ekialdea223.9809
Euskal Herria2.492.804100

* Ekialdean 2015eko kantonamenduetako hauteskundeak. Mendebalde eta Erdialdean 2016ko Autonomikoak eta Hegoaldean 2019ko Foralak hartu dira kontuan

Gonbara ditzagun, beraz, alderdiak lurraldeka, eta ikus dezagun Euskal Mendebaldean beste lurraldeekiko eta Euskal Herri osoarekiko alderdi bakoitzaren indarra.

Parte Hartzeari dagokionez, hiru hauteskunde multzoak batuta, 1.519.874 bozka batzen dira, eta parte hartzea % 60,97koa da. Honela banatuko lirateke indarrak lurraldeka eta orotara:

Taula 4: Euskal Geopolitika elektoralaren emaitzak, lurraldeka

AlderdiaEH%Mendebalde%Erdialde%Hegoalde%Ekialde%
EAJ-PNB401.60826,42218.37337,96179.79537,17003.4403,11
EHBildu-EHBai293.58219,3285.05914,79140.11328,9650.63114,5417.77916,09
PP-UPN-NS-UDI-UMP-Mo280.64818,4774.46512,9433.3066,89127.34636,5745.53141,21
PSE-PSN-PSF221.02114,5476.74213,3449.67810,2771.83820,6322.76320,60
P’s-Ezk-FdG189.75112,4892.61516,1064.71913,3826.9907,755.4274,91
Geroa Bai60.3233,97000060.32317,3200
C’s21.4771,4113.9182,427.5591,560000
FN14.6370,9600000014.63713,25

Zein da, ondorioz, euskal geografia bakoitzak alderdiengan duen pisua? Azter dezagun, bada, eremu politikoentzat bere emaitza orokorrekiko zein pisu duen eremu bakoitzak. Horretarako botoen portzentaiaren batez bestekoarekiko aldea kalkulatuko dugu:

Taula 5: Alderdi bakoitzean lurraldeak duen pisua, batezbestekoarekiko aldea

AlderdiaMendebaldeaErdialdeaHegoaldeaEkialdeaEH
EAJ-PNB+ 11,54+ 10,75– 26,42-23,3126,42
EH Bildu-EHBai– 4,53+ 9,64– 4,78-3,2319,32
PP-NS-UMP…– 5,53– 11,58+ 18,10+ 22,7418,47
PSE-PSN-PSF– 1,20– 4,27+ 6,09+ 6,0614,54
P’s-Ez-FdG+ 3,62+ 0,90– 4,73– 7,5712,48

Ondorio azkar zenbait Euskal Mendebaldetik abiatuta

Garai ezberdinak eta hauteskunde ezberdinak konparatu ditugu, baliokiderik ezean, eta horrek, jakina, arazo batzuk sortzen dizkigu ondorioei begira. Hala ere, ondorio orokor batzuk azpimarratzen saiatuko gara

A\ Euskal Mendebaldea da Euskal Herriko eremu garrantzitsuena demografikoki. Herritarren joera politikoa, aztertu ditugun hauteskunde zehatzetan, ez da berdina geografiaren aldagaia kontuan izanda.

B\ EAJk nagusitasun nabarmena du Mendebaldean, EH Bildurekin lehian aurretik ari da Erdialdean, eta ez du ia presentziarik, bere markarekin behintzat, Hegoaldean eta Ekialdean.

C\ EH Bildu/EH Bairen indargunea Euskal Geografia osoan indar elektoral handia izatea da. Erdialdean dauka bultzada gehien, eta hori da indar nagusi izateko aukera gehien dituen eremua. Ekialdean, Mendebaldean eta Hegoaldean % 14,54 eta % 16,09 artean mugitzen da, oso modu homogeneoan, beraz.

D\ Geroa Baik Nafarroan duen indarra kontuan izanda, Alderdi abertzaleek honako emaitzak dituzte, guztiak batuta: Euskal Herrian % 49,71 ; Erdialdean % 66,13 ;  Mendebaldean % 52,75 ; Hegoaldean % 31,86 ; Ekialdean % 19,20. Interesgarria da oso emaitza hauek beste aldagai hauekin alderatzea: Egoera Linguistikoa, Sozio-Ekonomikoa, Hezkuntzaren egoera, Erakundeen nolakotasuna eta sendotasuna, besteen artean.

E\ Zentro-ezker eta ezker ez abertzaleak, bestalde, % 27,02ko esparrua betetzen du. EH Bildu/EH Bairi batuta, zentro-ezker ardatz horretan botoen % 46,34 pilatuko litzateke. Erdialdean % 52,61 ;  Mendebaldean % 44,23 ; Hegoaldean % 42, 92 ; Ekidaldean % 41,60 . Hegoaldean, gainera, Geroa Bai-ren aldagaiarekin zentro-ezkerrak botoen % 60,24 izango luke. EH Bilduk eta Podemos-Ahal Dugu-k, bat eginda, Erdialdean izango lukete emaitza onena botoen % 42,34rekin.

F\ Eskuin indar unionistek indar elektoral oso handia dute Euskal Herrian: botoen % 18,47 pilatzen dituzte. Ciudadanos gehituta, 19,88 lirateke (“besteak” gehituta, VOXen eta FNren botoekin % 20ko langa erraz gaindituko lukete). Mendebaldean eta bereziki Erdialdean oso beherantz badoaz ere, Hegoaldean eta Ekialdean hegemonia politikotik gertu daude, botoen % 36,57 eta % 41,21 lortuta, hain zuzen ere.

Euskal Mendebaldeko Udalerrien Zerrenda:

Galdakao, Leioa, Erandio, Sondika, Iruña Oka, Trapagaran, Balmaseda, Arakaldo, Arrankudiaga, Ugao-Miraballes, Orozko, Legutio, Zuia, Kuartango, Zalla, Zaratamo, Lezama, Derio, Zamudio, Vitoria-Gasteiz, Amurrio, Aiara, Laudio, Barakaldo, Karrantza Harana, Gordexola, Güeñes, Lanestosa, Portugalete, Getxo, Larrabetzu, Okondo, Galdames, Urkabustaiz, Arrigorriaga, Artzentales, Zierbena, Loiu, Zigoitia, Artziniega, -Abanto Zierbena, Etxebarri, Arratzua-Ubarrundia, Santurtzi, Ortuella, Sopuerta, Turtzioz, Alonsotegi, Berango, Basauri, Bilbo, Muskiz, Sestao

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Udal Hauteskundeak eta Euskal Elkargoaren Osaketa: Aperitif moduan ohar batzuk

Euskal Herrian segitzen dugu hauteskundez hauteskunde. Hego Euskal Herrian berriki izan dira Udal Hauteskundeak, nahiz Nafarroako Foru Hauteskundeak ere. Orain, Ipar Euskal Herriaren txanda da. Datorren martxoaren 15ean eta 22an izanen dira bertako Udal Hauteskundeak.  Legegintzaldiak 6 urtekoak direnez, aurrekoak 2014ko martxoan izan genituen, eta unea da ikusteko orduko joerekiko aldaketarik baden.

Legegintzaldi honetan gauza ainitz gertatu dira Estatuan eta Europan: Macronen iritsiera eta En Marche-ren indarra Asanblea Nazionalean; Ultraeskuinaren gorakada; Kaleko mobilizazioak eta langile mugimendua… Baina, Euskal Herrian,  Euskal Hirigune Elkargoaren abiatzeak markatu du, ezbairik gabe, berrikuntza politiko handiena. Sarrera honetan, Euskal Elkargoaren osaketaz ere ariko gara. Izan ere, Udal Hauteskundeak guztiz lotuak baitaude Elkargoak izanen dituen indar harremanekin: udalerrietako hautetsiek baitute osatzen Elkargoaren “Legebiltzarra”.

Euskal Herriarentzat, beraz, bere hiru entitate politiko nagusietako baten (EAE eta Nafarroarekin batera) osaketa da martxoan erabakiko dena. Nafarroan maiatzean osatu zen Legebiltzarra, eta EAEn ere aurten izango da horretarako unea, beranduenez irailean. Honela, osatuta geldituko da hiru euskal legebiltzarren mapa berria.

Frantziar Estatuaren Hostopil Instituzionala

Europa osoan ez da beste Estatu bat Frantziak adina udalerri dituena. Tradizio Anglosaxoi eta Germanikoaren aldean, Frantzian hiribildu bat den toki orotan bada auzapez bat. Horri Sistema politiko zentralista eta goitik beherakoa eransten badiogu, konplikazioak agerikoak dira: herriak, kantonamenduak, “aglo”-ak, departamentuak, “pays” delakoak, Erregio eta Super-Erregioak, gune metropolitanoak eta barrutiak, udalen elkargoak… eta, horien gainean, Prefetak eta Suprefetak. Honela izan da definitua Frantziako “Hostopila”: zaila da jakiten nork kudeatzen duen zer. Eta, jakina, politikoki frantsesa bakarrik ez baino oso frantsesa den praktika politiko bat ekarri du instituzio anabasa honek: karguen akumulazioaren biderkatzea. Honela, eta azkenaldian mugak ezarriak izan badira ere, auzapez, senatari, kontseilari, asanbladako kide eta europarlamentari karguak pilatzea nahikoa arrunta da Frantzian. Gai honek sobera nahas gaitzakeenez, saia gaitezen Udal Hauteskundeen sistema ahalik eta era ulerterrazenean azaltzen.

Udal Hauteskundeak Frantzian: zein dira joko-arauak?

Frantziar Estatuko udalerriak sei urtero berritzen dira.  Hainbeste udalerri direnez, horietako asko txikiegiak dira ohiko hauteskunde sistema baten konkurrentzian aritzeko. Honela, Euskal Herri mailan bi udalerri mota bereiziko ditugu: 1.000 biztanletik gorakoak eta 1.000 biztanletik beherakoak. (Paris, Lyon edo Marseille-en bestelako arauak aplikatzen dira, baita itsasoaz haraindiko hainbat lurraldetan ere).

Mila biztanletik gorako udalerrietan, jakina da, bi itzulitara jokatzen dira hauteskundeak. Lehen itzulian inork emandako botoen % 50 lortzen ez badu, bigarren itzulia jokatuko da. Nork du eskubidea bigarren itzuli honetan aritzeko? Emandako botoen % 10 edo gehiago lortzen duenak. Lehen itzulitik bigarrenera, baina, aukera dago zerrendak fusionatzeko eta zerrenda berriak osatzeko. Fusio horietan parte hartzeko, lehen itzulian emandako botoen % 5 lortzea ezinbestekoa da.

Bigarren itzulian, gehiengo erlatiboa nahikoa da hauteskundeen garaile izendatzeko. Garaileak % 50eko “gehiengo prima” jasoko du, hau da: Udalerri horretan jokoan dauden aulkien erdia gehi bat automatikoki jasoko ditu. Adibidez: 27 aulki jokoan diren herrian, lehen indarrak 14 aulki jasoko ditu momentuan. Geratzen diren aulkiak modu proportzionalean banatuko dira, % 5 baino boto gutxiago lortu dituztenak alboratuz. Honek, praktikan, esan nahi du lehen indarrak gehiengo oso eta sendoa duela gobernatzeko, normalki aulkien 3/4k edo gehiago ziurtatuz.

Mila biztanletik beherako herrietan, zenbaketak indibidualak dira. Hau da, norbanakoak bozkatzen dira, nahiz eta taldean aurkezteko aukera ere izan. Jokoan dauden  aulkiak betetzen joaten dira horrela, jasotako boto kopuruaren ordenean. Lehen itzulian irabazteko, botoen % 50 edo lehen indar izanik zentso elektoralaren % 25 lortzea nahikoa da. Bigarren itzulian bi hautagairen artean berdinketarik izanez gero, zaharrena izanen da auzapez.

Ezberdina da, herriak duen biztanleriaren arabera, udalerri bakoitzak duen zinegotzi kopurua. Hauteskunde hauetarako, 2020ko urtarrilaren 1eko errolda da kontuan hartuko dena udalerri bakoitzak zenbat hautetsi izanen dituen erabakitzeko. Ipar Euskal Herrian 158 udalerri daude. Hona hemen 2017ko erroldaren araberako taulan, nagusienak barne hartuta:

Taula 1: Hautesi (Ht) kopurua biztanleriaren arabera Frantziako Udalerrietan

Biztanleak Ht Herriak Euskal Herrian
100 > 7 Ugari
100-499 11 Ugari
500-1.499 15 Ugari
1.500-2.499 19 Donapaleu, Itsasu, D. Garazi, Baigorri. Eta abar.
2.500-3.499 23 Arrangoitze, Basusarri, Maule, Beskoitze, Milafranga, Sara
3.500-4.999 27 Hiriburu, Azkain
5.000-9.999 29 Bokale, Bidart, Ziburu, Kanbo, Senpere, Ustaritz, Mugerre, Hazparne
10.000-19.999 33 Hendaia, D.Lohitzune, Urruña
20.000-29.999 35 Biarritz
30.000-39.999 39 Angelu
50.000-59.999 45 Baiona

Nondik gatoz? 2014ko emaitzei birpasa txiki bat

Orain sei urte, 3.000 biztanletik gorako herrietan (19 guztira, oraingo zentsoan), 12tan jokatu zen bigarren itzulia, eta 7 udalerritan nahikoa izan zen lehenarekin. Gainera, bi herritan zerrenda bakarra aurkeztu zen (Mugerren eta Hiriburun). Horiez gain, Donibane Lohitzunen, Bidarten, Kanbon, Hazparnen eta Basusarrin erabaki zen kontua lehen itzulian. Bigarren itzulietara 2 alderdi igaro ziren 4 herritan (Angelu, Biarritz, Hendaia eta Ziburu); 3 alderdi 6 herritan (Baiona, Urruña, Senpere, Azkain, Arrangoitze, Maule); eta 4 alderdi 2 herritan (Bokale eta Ustaritz).

Kolore politikoei behatuz, eskuina nagusi da herri handienetan, baina lehian dabil ezkerrarekin, eta abertzaleek presentzia gero eta handiagoa dute bigarren itzulietan, gero eta hautetsi gehiago lortzen dituzte, eta aliantzak egiteko gai direnez, udalerri handietan auzapezak lortzen dituzte. Adibide dira Ustaritz eta Hiriburu.

Taula 2: 2014ko Udal Hauteskundeen Emaitzak 3.000 biztanletik (ia) gorako udalerrietan.

Herria (2017) Emaitza
Baiona 51.000 Eskuin: 45,37 (32) Ezker: 45,22 (9) Abertz: 9,40 (2)
Angelu 39.000 Eskuin: 57,91 (31) Ezker: 42,08 (8)
Biarritz 25.500 Hainbat + abertzale: 51,63 (27) Eskuin: 48,36 (8)
Hendaia 16.500 Ezker + abertzale: 53,07 (26) Hainbat: 46,92 (7)
D. Lohitzune 14.500 Eskuin: 54,87 (26) Abertzale: 25,84 (4) Ezker: 19,27 (3)
Urruña 10.500 Eskuin a: 41,88 (21) Hainbat + Abertzale: 36,53 (5) Eskuin b: 21,58 (3)
Bokale 8.500 Ezker a:  48,27 (22) Ezker b: 26,77 (4) Ezker c: 14,45 (2) Eskuin: 10,50 (1)
Ustaritz 7.000 Abertz + Hainbat: 45,61 (22) Hainbat a: 29,15 (4) Hainbat b: 16,93 (2) Ezker: 8,28 (1)
Senpere 7.000 Eskuin: 45,27 (22) Ezker: 42,71 (6) Abertzale: 12,00 (1)
Bidart 6.500 Hainbat a: 67,55 (25) Hainbat b: 32,44 (4)
Kanbo 6.500 Eskuin: 72,30 (25) Abertzale 27,69 (4)
Hazparne 6.500 Eskuin: 76,37 (26) Abertzale 23,62 (3)
Ziburu 6.000 Hainbat: 53,46 (23) Ezker + Abertzale 46,53 (6)
Mugerre 5.000 Eskuin: 100 (27)
Hiriburu 5.000 Abertzale + Hainbat: 100 (27)
Azkain 4.000 Hainbat: 47,44 (20) Abertzale: 18,01 (2) Eskuin: 13,89 (2)
Arrangoitze 3.500 Eskuin: 51,98 (18) Abertzale:27,43 (3) Hainbat: 20,57 (2)
Basusarri 3.000 Hainbat: 63,72 (16) Abertzale + hainbat 36,27 (3)
Maule 3.000 Eskuin: 47,31 (17) Ezker a: 41,75 (5) Ezker b: 11,92 (1)

Oharrak: Zentsoa 2017koa ez, 2014koa, eta borobildua. Emaitzak ehunekotan eta parentesian hautetsi kopurua. “Hainbat” etiketak ideologia aniztasuna adierazten du ezker-eskuin ardatzean. Izaera bereko bi zerrenda edo gehiago direnean, “a” , “b” edo “c” erantsi zaie bereizteko. 

Euskal Hiritar Elkargoa: Euskal Herriaren hirugarren Legebiltzarra

Ipar Euskal Herrian 309.201 biztanle daude ( INSEEk 2017rako emandako datua da). Aipatu dugu 158 udalerri direla guztira. Horien hautetsiek osatzen dute Euskal Hiri Elkargoa. 158 herri horietarik 233 hautetsi joaten dira Elkargoaren Kontseilura. Kontseilu hau da Ipar Euskal Herriko “Parlamentua”. Kontseilu honek du hautatzen lehendakaria eta 25 hautetsiz osatutako Batzorde Eragilea. Horiez gain, beste 44 hautetsirekin, guztira 69ko taldea eginez, konfiguratzen da Batzorde Eragilea.

Grafikoa 1: Euskal Elkargoaren Organigrama (Elkargoaren webgunetik)

csm_Illustration_conseils_5c6799b456

Bistan da, herri guztiek ez dute ordezkari kopuru bera Elkargoan. Badira 15 herri bi ordezkari edo gehiago dituztenak, 5.000 biztanleko kopuruaren langatik gora (ia) daudenak. Hauek dira beraz ordezkaritza berezi hori duten udalerriak.

Taula 3: Herri nagusien ordezkariak Elkargoan

Herria Biztanleak (2017) Ordezkariak
Baiona 51.000 22
Angelu 39.000 18
Biarritz 25.500 11
Hendaia 16.500 7
D. Lohitzune 14.500 6
Urruña 10.500 4
Bokale 8.500 3
Ustaritz 7.000 3
Senpere 7.000 3
Bidart 6.500 3
Kanbo 6.500 2
Hazparne 6.500 2
Ziburu 6.000 2
Mugerre 5.000 2
Hiriburu 5.000 2

Gainontzeko 143 herriek ordezkari bana dute.

Lurralde Poloak: eskualdeen pisua Elkargoan

Gainera, Elkargoak bere Lurralde Poloak ditu, 10 guztira. Hauek eremu geografikoak barnebiltzen dituzte, eta oso ezaugarri ezberdinak dituzte, demografikoki, ekonomikoki eta sozialki. Horiek sailkatu eta Elkargoarn duten garrantzia agertu ditugu taula honetan:

Taula 4: Lurralde Poloak, haien herri kopuruak eta Aulki kopuruak

Lurralde Poloa Herriak Biztanleak Aulkiak Aulki %
Kostaldea 5 130.000 57 24,46
Hegoaldea 12 68.000 29 12,45
Errobi 11 29.000 14 6,01
Hazparnealdea 11 15.000 12 5,15
Atturri 6 19.000 8 3,43
Amikuze 27 10.000 27 11,59
Bidaxune 7 6.000 7 3,00
Garazi-Baigorri 30 13.000 30 12,88
Iholdi-Oztibarre 13 4.000 13 5,58
Zuberoa 36 14.000 36 15,45

Beraz, barnealdeko biztanleek ordezkaritza handiagoa dute, proportzioan, kostaldeko herri handiek baino, nahiz eta Kostaldeak eta Hegoaldeak, hots, biztanle gehien dituzten eskuldeek Elkargoaren ordezkaritzaren % 37 batzen duten. Bereziki indartsuak dira Zuberoa eta Garazi-Baigorriko poloak, biak batuta 66 ordezkarira heltzen baitira.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Azaroaren 10eko plebiszitua

Batadoz hauteskundeak. Ez dakigu inoiz joan diren, baina hemen ditugu berriz. Hobe esanda, ekarri dizkigute. Auzitegi Gorenak zekarrena, historiako Spoiler handiena, -Osakidetzako azterketa filtratuen baimenarekin-, ezagutzen zuen Gobernuak. Bi bide zituen horren aurrean, eta hau da aukeratu duena.  Beste bidea… beste bidea ez dago. Zer egingo diogu.

Ez da harritzekoa, beraz, hauteskunde hauen oinarria, mezua, kontzeptua hori izatea: Espainia. Ardatz “identitario” deitu duten hori. Identitatea, baina, horrela uler dezakegu: gobernatuen eta gobernatzaileen arteko batasuna, identifikazioa, nazio kontakizun baten inguruan.

Ernest Renanek esana da “Nazioa eguneroko plebiszitua” dela (“Zer da Nazioa?” Sorbonan duela mende eta laurden eman zuen hitzaldi batean.) Ez diogu Frantziar Errepublikak ideia horri eman izan dion aplikazio traketsa guk ere zertan eman. Baina, egin dezakegu zerbait azaroaren 10ean: bihur ditzakegu Espainiar Kongresurako botoak Espainiar Nazioaren plebiszitu. Eta ea zer erabakitzen dugun: Espainiar gobernatzaileentzat gobernagarri izan nahi dugun ala ez. Ezezko horren barne dauden baiezko guztiekin, jakina.

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Hiru eskenatoki eta bola estra bat. Espainia: lehengo burutik lepoa

Hauteskunde zurrunbiloan murgilduta dago Espainiako Monarkia Konstituzionala. Hauteskunde sistema proportzionalek bi helburu nagusiri erantzuten diete: batetik, gizartearen  iritzi politikoa ordezkarien banaketan islatzea; bestetik, gobernu egonkorrak lortzea. Lehenaren inguruan eztabaida daiteke. Bigarrenaren inguruan, aldiz, garbi xamar dago, 2014-2016 zikloan alderdien sistema zartatu zenetik, ez dagoela Espainian Gobernu egonkorrak lortzeko modurik. Horren motiboak, jakina, ez dira banaketa eta polarizazio politiko hutsak, bestelako sistema proportzionaletan ere (Eta Espainiakoa ez da zehazki proportzionala, aztertu dugun moduan) ohikoak baitira (Alemania, Israel, Italia, Holanda…). Arazoak iturri ezberdinak ditu, eta, lehenengotik pentsa liteke aktore politikoen taktizismo elektoral hutsa dagoela guztiaren atzean. Badago sakonerago bergiratzerik ere:

Tarte estua aldaketarentzat

Espainiako Erregimen politikoa ‘normalizatu’ zela zabal aipatu zen 1982an PSOE gobernura iritsi zenean: tradizio politiko sozialistatik zetorren gobernu batek frogatzen baitzuen Espainia “prest” zegoela demokrazia liberal normalizatua izateko. Ondoren, 1996an, Aznarrek agintea hartu zuenean, besteak beste, EAJ eta CiUren babesarekin, are gehiago “normalizatu” zen Espainiar Demokrazia. Baina, egia esanda, 1977tik gaur arteko gobernu guztiek izan dute ezaugarri bera: Trantsizio deitu prozesu politikoaren sustatzaile eta aktore nagusiak izan direla gobernu ardurak hartu dituzten bakarrak. Espainar Demokrazia normaliza dezakeen faktorea, alegia, bere elementu oinarrizkoak zalantzan jartzen dituen eragile politikoak gobernabilitatean sartzea, une honetan, posible den horretatik urrun dagoen eskenatokia da, berriki ikusi dugun moduan.

Podemosek “78ko Erregimena” deituaren aurrean duen posizio anbiguotik haratago, errealitate gisa har dezakegu erregimen horrek mehatxu moduan ikusten duela Pablo Iglesiasen proiektua. Eta, beraz, gobernuetatik kanpo nahi duela. Ez dira alderdi politikoak bakarrik: aurreko ziklo politikotik (1936-1977) eta azken lau hamarkadotatik datozen indar irabazleek ere hala ikusten baitute, indar ekonomikoek, esaterako.

Dena den, ez da Podemos euren mehatxu nagusia, askotan bazterrean uzten delako independentisten papera (ERC eta EH Bildurena, batik bat), Sanchezen gobernagarritasunean. Hauen oniritzirik gabe, azken bi Parlamentuetan, ez zegoelako Eskuinaren alternatiba izango zen konbinazio posiblerik egiterik.

Beraz, honoko egoeran aurkitu da Sanchezen proiektua: orain arte posible izan den hori gainditzea, Estatuan posibilitate berriak irekitzeko, edo uzten zaion tarte estuaren baitan malabarismo politikoak bilatzea. Lehena egiteko baldintza guztiak izanik (Aritmetikoak, programatikoak, politikoak), bigarrenari heldu dio. Hau da, tarte estuan ahal duena egiteari. Arrisku politiko irrazionalak hartuta bere interesentzat. Sanchezen mugimenduak ez dira, ez, Spin Doctorren taktika burutsuen ondorio: Espainiako Politikak eskaintzen dion tarte estua onartu izanarenak baizik. 

Horra zein hiru aukeren aurrean aurki daitekeen Sanchez azaroaren 11ko goizean izango duen lehen bilkuran:

1.- Gobernu ‘aurrerakoia’ independentisten beharrik gabe eta Podemos arduretatik kanpo 

PSOEren interesentzat hauxe da eskenatoki kuttuna. Azkenekoetan ez zuen lortu; nola lortu oraingoan? Aukerak ez dira handiegiak. Batetik, ezerk ez garamatza pentsatzera Sanchezek bere babesak (7,4 Milioi boto) nabarmen igoko lituzkeenik. Eta, ondorioz, bere ordezkaritza nabarmen handi dezakeenik. Podemosekiko 3-1eko proportzioa du Kongresuan. Proportzio hori 4-1 bihurtzeko aukera izan da Podemos presionatzeko erabili duen modua huts egin duten negoziazioetan. Baina negoziazio horien kudeaketa traketsa egin du Sanchezek, eta Espainiako hautesleriak egoeraren errudun nagusitzat jo du. Aste batzuk ditu aurretik horri buelta emateko. Bidean, aldapa gogorra.

Errejonen pausoak egoera konplikatu egiten du. Orain, 6 alderdiko ( + abertzaleak) sistema bat da datorrena. Honek estimazio elektoralak zaildu baino, ia inposible bihurtzen ditu; baina, joerei dagokienez, ideia hau hobetsiko dugu: Más País-ek eta Unidas Podemosek, biak batuta, botoak igotzea. Horretarako, abstentzioa eta PSOEren boto-emaile zati bat bere egin ditzakete. Honek, hala ere, ez die ziurtatzen ordezkari gehiago izatea; litekeena da, baina ez da segurua: MP zein barrutitan aurkezten den da gakoetako bat. Guztira, 10 ordezkari edo gehiagoko 7 barruti daude, eta horietan 128 aulki daude jokoan (aulki guztien % 36). Errejonek sistema Proportzianalago den barrutietan aurkezteko asmoa iragarri du.

Eta zenbakiek ematen badute? Aukera bat da. Hau da, PSOE; UP ; MP (eta aliatuak); EAJ, PR eta besteren batek, eskenatoki honetan aipatzen diren baldintzak betetzea. Zenbakiek ematen badute, negoziazioak hasiko dira. Eta hor, UPren jarrera berriz ere gakoa izanen da, azken hilabete honetako sokatira errepikatzen den ala ez jakiteko. Horrela bada, bigarren eskenatokirako presioak handiak izango dira:

2.- PSOE-Ciudadanos + babesak

Egoera ideala litzateke, lehen aipatu “78ko Erregimena“-ri sasi-normalizazio itxura berritua emateko. Hau da, bipartidismo klasikotik at dagoen alderdi bat sartzeko, eta, aldi berean, Espainaren gobernagarritasuna zentzu “egokian” bideratzeko. Bi problema daude, baina:

Lehena, ezaguna, zenbakiek ez dutela zertan eman. Ciudadanosen jaitsiera datorrela iragarrita dago. Oro har, Bipartidismo klasikoa berrindartzeko operazio politiko baten erdian gaude. Hau da: PSOE eta PP indartu eta UP eta C’s ahuldu. Ondorengo paktuak beste kontu bat dira. PP-C’s espazioan nabarmena da hori (Zentro-ezkerrean ikusi dugu PSOEren kudeaketa txarrak eta Errejonek espazioa korapilatu dutela). Beraz, PSOEk eta C’s-k babesak bildu beharko lituzkete zenbakiek eman dezaten. Non, baina?

Bigarrena ere esanguratsua: ez PSOEri ezta Ciudadanosi ere ez zaie komeni, aktore politiko moduan, batuketa hori. Duela hiru urte saiatu ziren, eta kitto. Arazoa ez da ideologikoa, polarizazioa baizik. Ezker-eskuin dituzten lehiakideak (UP-MP-PP-Vox), batetik, soka tenkatzen ari dira. Bestetik, Kataluniako egoerak polarizazio horretan eragin dezake Sanchezek nahi baino gehiago.

Aukera honek huts egingo balu, hona hirugarren bat:

3.- PSOE gobernuan eskuinaren abstentzioarekin

Egoera kezkagarri honetan kezkagarriena, babes politiko hori baino, babes politiko horren truke Sanchez onartzeko prest legokeena litzateke. Baina ez da baztertu behar: PPk nahikoa indar biltzen badu, Casadismoaren estrategia berriaren zutabe izan daiteke aukera hau, hau da, karta “zentzuduna” jokatzea, behin VOX eta C’s neutralizatuta. Casadoren oso aldeko egoera politikoa letorke gero, lau urteko presio politikoa, gobernagarritasunaren giltza eskuan izanda, atea nahieran ireki eta ixteko.

PSOE oso egoera ahulean legoke orduan. Erretorikoki asko erabili du Sanchezek aukera hau, batik bat Kongresuan izan diren debateetan. Baina helburua taktikoa izan da, eskuinari presio egitea. Oraingoan, aldiz, ezkerrera duen espazioa (6 Milioi boto) aktibatu dezakeen aukera izan daiteke, zentroa bereganatzearekin nahikoa izan gabe.

Bola estra eskuinarentzat

Eskuinak bigarren itzuli bat du. Opari polita PPrentzat. Casadok, bere hegoak Fenix hegazti baten moduan aireratu ditzake, eta bere helburu politiko nagusia lortu: zentro-eskuin-eskuin mutur espazio zabala bereganatzea. Hori baino ez da “España Suma” operazioa, eskuinaren lidertza bereganatzeko bidea, materialki gauzatuko ez dena, baina kontakizun bat eraikitzen laguntzen duena. Azaroaren 10ean opari nagusia badu (zenbakiek ematea gobernua osatzeko), ez du aukera alperrik galduko: oso eskuzabal izateko prest dago Rivera, VOX, eta beste alderdi batzuekin.

Joera guztiek diote PPk eskuina lideratzeko bere helburua eskura duela. Hortik aurrera, hari dagokio datozen urteetarako bide bat ireki eta gobernua lortzea. PP “Europazaleago” bat izan daiteke Casadok alderdiari eman diezaiokeen identitate “berria”.

Santa Agenda: eskuinak, ezkerrak eta independentismoak, bakoitzak bere kartak

Agenda politikoan ezarriko diren gaiak: Kataluniaren auzia, Estatu ereduari lotua; Krisi ekonomikoa; Gizarte munduko gaiak: prekarietatea, klima, femisnimoa eta abar. Aukerak ematen dizkiete aktore politiko guztiei beretik jotzeko. Ondorioz, polarizazio egoera berri baterantz joan gaitezke berriz, azken hori aktoreen paperaren araberakoa izango bada ere.

Ezkerrak bere espazioa du krisi ekonomiko eta gizarte gaien baitan. Kanpoan geratu zaio “iragana” (Franco, Ultraeskuina…) gai politiko eraginkor moduan; baina, baditu elementu nahikoak politikoki ezkerretik mobilizazioa bultzatzeko. Aurka izango du gobernatzeko gaitasun eza.

Eskuinak, aldiz, agenda ez originalegia astinduko du, azkenaldian ikusten ari garen moduan: Estatu eredua, Katalunia (errepresioa, kriminalizazioa eta abar), eta kudeaketarako indarra.

Independentismoak azken hauteskundeetako bidetik dauka jokoa: Euskal Herrian, zehazki, Estatuaren ezengorkotasunaren aurrean, bertako indarrak babestea dela aukerarik onena helaraziz bere boto emaileari. Dena den, errealitate batetik ere ihes egin ezinean dabil: Euskal Herrian burujabetzaren aldeko pauso batzuk lortu ezean, segmentu berriak erakartzeko sinesgarritasun gabezia batetik, alegia. 

 

 

 

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Lurralde orekak eta desorekak Europako Parlamentuan

Europa. Bere buruaz beste gehienetan egin duen kontinentea. Inperioen, herrien, iraultzen eta ideien lurraldea. Ilustrazioaren gurasoa, eta barbariearen alaba. Lur zati izateaz gain, zer da Europa? Komunitate, proiektu, zibilizazio… zatitu edo elkartu? Banatu edo batu? Noraino iristen da, non hasten eta non bukatzen?

Izen eta izanetik haratago, Europa bere Demiurgoaren  genealogian igeri  ari da, oraindik, letorkiokeena horrela hobe aurkituko duelakoan. Julio Zesarrek, ibaien bestaldeko erriberetarantz begiratzen zuenean, ez zuen Europa ikusten. Baina, Erromatarrak izan ote ziren Europa izango zenaren hazia erein zutenak? Ez al zen ohore hori kristautasunarena izan? Karlo Magno, Napoleon, Monet… Zein ote da Europaren benetako aita?

Ironia izango da, akaso, Europa Gerlak batu izana. Gerlak berriz suntsi zezan beldurrak. Giza Eskubideen eta, ongizate estatuaren bermea gatazkak ekiditeko. Halaxe saldu digute, behintzat, Europako Azken Gerrate Handiko ondoko egunetatik gaur arteko ibilbidea. Begirada zorrotzagoak, seguruaski, Gerla batzuk ekiditea beste batzuei ekiteko modua baino ez zela izan esango digu. Hori bakarrik? Ez dugu, momentuz, De Gaulle generalak, Komunista zenbaitekin batera, amesten zuen “Europa Europarra, Atlantikotik Uraletara” hura gauzatzerik izan. Vladimir Putinek ez du okasiorik galtzen Gorbatxofen inozokeria salatzeko: Khol Kantzillerrak, agindu baitzion, hitzez, Alemaniaren batasunak ez zuela NATO Oder hibaitik ekialderantz eramango.”Hitzek – dio Putinek, atsekabetuta– ez dute balio; konpromisoak paperean sinatu behar dira”. 1990etan izan ziren erabaki hauen akats estrategiko gorena salatu zuten ahotsak AEBetan bertan, Errusiar Hartzarekin bakea egin nahi zutenen artean, batik bat. Alperrik, oraingoz.

Dimentsio geoestrategikoa ukaezina da, beraz, Europar Batasunaren eraikuntzan. Gerra hotza edo hegemonaren gose aseezina izan, Defentsa eta Segurtasun sistema oso bat da, Atlantiko-dependentea, Batasun honen ezaugarri ezin ekidineko bat.

Zerk batzen du Europa, eta zerk zatitzen? Laister 27 kide izango dituen Europar Batasuneko 441,1 Milioi biztanleak zerbaitek batu eta banatzen baditu, hori zorioneko Merkatua da. Politika eta harreman ekonomikoak ulertzeko sistema beraren pean egoteak. Batu mugitu, saldu, erosi, inbertitu, trukatu… dezakegulako, ahal dugunaren baitan,  ia nahi dugun guztia. Banatu, 1989tik hona, Europan zatiketa berriak sortu direlako, paradoxikoki: Ekialde eta Mendebaldearen artean (1989-2018 urteen artean, 60 milioi biztanleko aldea hazi da Europar Batasuneko Mendebaldetik Ekialde Berrira); desberdintasun sozialak, sistemaren irabazle eta galtzaileen artean; erdigune eta periferien artean;; herri izan nahi eta izaten uzten ez dietenen artean.

Guztiarekin, bere elementu gain-nazional eta Estatalen konbinazio, -aitortu beharra dago-, original honekin, mundu mailan integrazio erregional erreal baten arrakasta adibide bakarra dugu Europar Batasunarena. Oraindik Europa ia erdia kanpoan utzia badu ere; oraindik arrakasta hori oso zalantzan jartzen bada ere. Europar Batasunak eskaintzen du zertatik ikusi eta ikasia, eta ez du gutxi. Le Pen-ek berak aitortzeraino ez duela Europar Batasuna ez hautsi ez utzi nahi. Berak, hori bai, Estatu-Nazioen Europa nahi du, eta ez oraingo honek hartu duen itxura hibrido hau.

Lau Eztabaida Europar Ardatzean: begirada laburra. 

Burujabetza Erreakzionarioaren mugimendua da, hain zuzen, Europa mailako eztabaida politikoa gidatu eta baldintzatzen ari dena azken urteotan. Bere agenda ezaguna da: inmigrazioa, burujabetza eta eliteen kontrako hitz-jarioa. Herrialdetik herrialdera ezaugarri ezberdinekin janzten da, baina klase ertain zahar eta klase altu zenbait elkartu eta langile segmentu batzuk erakartzeko estrategian oinarritzen dira gehien-gehienak.

Lau dira, beraz, mahai gainean izango ditugun eztabaidak datozen hilabeteetan. Lehena, aipatu duguna, Europar Batasunaren Gain-Nazionatasuna eta Estatu Nazioen burujabetzaren artekoa. Bigarrena, Neoliberalismoa eta honekiko alternatiben artekoa. Hirugarrena, inmigrazioak giza eskubideen inguruan mahaigaineratzen duena, eta, azkenik, Europaren Segurtasuna eta Defentsa eta Nazioartean jokatu behar duen edo jokatu behar ez duen papera. 

Aurrerago aztertzen saiatuko gara, gaur ez, alderdi bakoitzak gai hauen inguruan dituen aukerak, eta joerak zein izaten ari diren.

Barruti nagusien Gainbegirada, eta bakoitzaren pisua 

Datorren maiatzaren 23tik 26ra jokatuko dira Europar Parlamenturako Hauteskundeak. Brexitaren eta azken doiketen ondoren, 705 izango dira egun horietan Europar Batasuneko hiritarrek hautatuko dituzten ordezkariak. Gainera, 2014an egin bezala, Komisioaren burua ere herritarrek hautatutako ordezkarietako bat izango da; hori bai, aurkezten diren alderdiek hauteskundeen aurretik izendatu beharko dute euren hautagaia, eta horien artean Parlamentuan gehiengoa lortzen duena izango da hautatua.

Europar Batasunaren hauteskunde arauen arabera, jasotako botoen kopuruaren araberako ordezkaritza da hauteskunde hauetan sustatzen dena. Hau da, barruti bakoitzean, esaterako, % 15 boto lortzen dituenak, barrutiaren ordezkarien % 15 eskuratuko ditu, edo horra ahalik eta gehien gerturatuko da. Hori hala izanik ere, desorekak badira, eta ez txikiak, lurraldetik lurraldera, eta, beraz, barrutitik barrutira.

Guztira, 441,1 Milioi biztanleko Europar Batasunean, 27 lurralde daude, baina, esan bezala, ez da berdina bakoitzaren pisua. Lehen sailkapen batean, sei multzotan laburtu dugu hauteskunde-eremu osoa.

Lurralde Napoleonikoak, tradizio politiko horretatik edaten dutenak lirateke, eta talde hau da demografikoki pisu handiena duena Europar Batasunaren baitan. Frantzia, Italia, Espainia, Belgika eta Portugalek osatzen duten multzoak 192,5 Milioi biztanle ditu, EBko biztanle guztien % 43,64. Aldiz, 256 ordezkari hautatuko ditu 705etik, hau da, horien % 36,31.

Prusiar tradizioko lurraldeak dira Alemania, Austria, Herbehereak eta Luxenburgo. Batuta, 106,8 Milioi biztanle dituzte, EBren % 24,21, eta 150 aulki Parlamentuan, guztira daudenen % 21,28, alegia.

Komunistak izandako herrialdeak 11 dira guztira, eta 102,8 Milioi biztanle (%23,33) eta 204 Europarlamentari (%28,94) dituzte. Prusiarrek baino biztanle gutxiago izan eta ordezkari gehiago izatearen motiboa, Herrialde gehiago direla da. Prusiarrak lau dira, eta Komunista ohiak 11. Haien artean ezberdinak direnez oso, hiru azpimultzotan sailkatu ditugu, bakoitzaren garrantzia azalera dadin: Visegraad, Balkanak eta Baltikoa. Lehenak, Polonia, Txekiar eta Eslobakiar Errepublikak eta Hungriak osatzen dutenak, 64,4 Milioi biztanle eta 108 ordezkari ditu. Balkanetako herrialdeetan, Errumania, Bulgaria, Kroazia eta Eslovenia, 32,5 Milioi dira biztanleak eta 70 ordezkariak. Baltikoko hiru Estatuetan (Lituanian, Letonian eta Estonian) apenas bizi diren 6 Milioi lagun, baina 26 parlamentari dira hautatuko dituztenak.

Hiru dira EBn dauden Herrialde Eskandinabiarrak: Suedia, Danimarka eta Finlandia. Batuta, 21,7 Milioi biztanle dituzte (EBren % 4,92)) eta 49 ordezkari (% 6,95)

Greziak eta Mediterraneoko irla-estatuek 12,5 Milioi hiritar batzen dituzte (%2,83) eta 33 ordezkari (% 4,68).

Azkenik, Europa Iparraldeko Irla-Sisteman bakarrik geratu da Irlanda, Erresuma Batuak Brexita egin ondoren, bere 4,7 Milioi biztanle (% 1,07) eta 13 ordezkarirekin (% 1,84).

Ekar dezagun hau guztia taula batera:

 

Lurraldea Biztanleak % Ordezkariak %
Napoleonikoak 192,5 M 43,64 256 36,31
Frantzia 64,9 14,71 79 11,21
Italia 59,8 13,56 76 10,78
Espainia 46,1 10,45 59 8,37
Belgika 11,4 2,58 21 2,98
Portugal 10,3 2,34 21 2,98
Prusiarrak 106,8 M 24,21 150 21,28
Alemania 80,6 18,27 96 13,62
Herbehereak 17 3,85 29 4,11
Austria 8,6 1,95 19 2,69
Luxenburgo 0,6 0,14 6 0,85
Komunista ohiak 102,9 M 23,33 204 28,94
Visegrado 64,4 M 14,60 108 15,32
Polonia 38,6 8,75 52 7,39
Txekiar Errep 10,6 2,40 21 2,98
Hungria 9,8 2,22 21 2,98
Eslovakiar Errep 5,4 1,22 14 1,99
Balkanak 32,5 M 7,37 70 9,93
Errumania 19,2 4,35 33 4,68
Bulgaria 7 1,59 17 2,41
Kroazia 4,2 0,95 12 1,70
Eslovenia 2,1 0,48 8 1,13
Baltikoak 6 M 1,36 26 3,69
Lituania 2,8 0,63 11 1,56
Letonia 1,9 0,43 8 1,13
Estonia 1,3 0,29 7 1,00
Eskandinabiarrak 21,7 M 4,92 49 6,95
Suedia 10,5 2,38 21 2,98
Danimarka 5,7 1,29 14 1,99
Finlandia 5,5 1,25 14 1,99
Grezia eta Irlak 12,5 M 2,83 33 4,68
Grezia 10,9 2,40 21 2,98
Zipre 1,2 0,27 6 0,85
Malta 0,4 0,09 6 0,85
Anglosaxoiak 4,7 M 1,07 13 1,84
Irlanda 4,7 1,07 13 1,84
Guztira Europar Batasuna 441,1 100 705 100

 

Europako G-7

Irakurketa honen lehen sartualdia bukatzeko, begira dezagun orain Europako Herrialde Nagusien pisua Europar Parlamentuan. Honela, Europako 7 lurralde handienetan, (Alemania, Frantzia, Italia, Espainia, Polonia, Errumania, Herbehereak) 326,7 Milioi biztanle daude, hau da, Europar Batasun osoko % 74,01. Guztira, 424 ordezkari hautatuko dituzte, Parlamentu osoko % 64,14.

Oso handia da, beraz, herrialde hauen pisua Europar Parlamentuan. Honela, ordezkariak Parlamentuan Alderdika eta ez Herrialdeka antolatuta egonik ere, ezinbestekoa gertatzen zaigu lurralde eta barrutikako lehen irakurketa hau egitea.

 

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Barrutiak Espainiako Hauteskunde Orokorretan

Aurreko Post-ean azaltzen genuenez, Espainiako Hauteskunde Orokorretan, Barruti bakoitzak ez dauka pisu bera. Eta alderdiek barrutietan ere ez. Eskuragai dauden ordezkari kopurua eta aurkezten diren alderdiak ikusita, lau modutara sailkatu genituen barrutiak: Lehenik, 10 ordezkari edo gehiago hautatzen dituztenak; bigarrenik, 6 eta 9 artean hautatzen dituztenak, eta hirugarrenik txikienak, 5 edo gutxiago dituztenak. Horiei, tokian tokiko alderdiak, Estatu osoan ez, baina barruti jakin batzuetan aurkezten diren barrutiak gehitu dizkiegu, zehazki Katalunia, Euskal Herria, Galizia eta Kanariar Irletakoak. Azken horietan, konpetentzia are handiagoa da aulki bat lortzeko. Honela laburtuko litzateke banaketa hori:

Ordezkariak barrutian

Barrutiak

% Ordezkariak

%

10 edo gehiago

7

13,8 128

36,6

6-9 artean

17

32,7 119

34

5 edo gutxiago

28

54,5 103

29,4

Tokiko alderdiak

14

32,7 108

30,8

Aipa dezagun barruti txikiek joera kontserbadoreagoa dutela, eta, beraz, orokorrean, Espainiako Legebiltzarrak sesgo Kontserbadore bat duela, hau da, aukera kontserbadoreak hobeto eta gehiago ordezkatuak daudela Kongresuan. Bi modutara gertatzen da hori:

  • Lehenik, PPren nagusitasuna nabarmena da barruti txiki horietan; bigarrenik, PSOEk ere emaitza hobeak ditu, baina horrek ez du “aurrerakoi” izatearekin zerikusirik. Hots, barruti handietan, PSOE baino aurrerakoiagoak diren indarrek emaitza hobeak dituzte, bere ardatzean, eta horrek esan nahi du, barruti txikietako PSOE “Kontserbadoreagoa” dela barruti handietakoa baino.
  • Bigarrenik, barruti txikietan aukera gutxi dituzte bosgarren eta laugarren geratzen diren alderdiek aulkia lortzeko, baita hirugarren tokian iristen diren batzuek ere. Horrek “alperrikako boto” asko sortzen ditu, eta eragiten du botoa aukera indartsuetan kontzentrazera, kasu honetan PP eta PSOEra.

Ikus dezagun hori, barrutikako sailkapenetatik abiatuta, alderdiz alderdi, 2016ko azken Hauteskunde Orokorretako datuekin.Lehenik, emaitza orokorrak:

 

Guztira (350)

 

Aulki

%

PP

137

39,1

PSOE

85

24,3

UPodemos

71

20,3

C’s

32

9,1

ERC

9

2,6

Cdc

8

2,3

PNV

5

1,4

EHB

2

0,6

CC

1

0,3

Guztira

350

100

Eta, orain, barrutien tamainaren arabera:

Barrutiak Txiki (3-5) Ertain (6-9) Handi (10-36)
  Aulki % Aulki % Aulki %
PP 53 51,5 41 34,5 43 33,6
PSOE 29 28,2 30 25,2 26 20,3
UPodemos 15 14,6 25 21,0 31 24,2
C’s 3 2,9 10 8,4 19 14,8
ERC 1 1,0 3 2,5 5 3,9
Cdc 1 1,0 3 2,5 4 3,1
PNV 1 1,0 4 3,4 0 0
EHB 0 0 2 1,7 0 0
CC 0 0 1 0,8 0 0
Guztira 103 100 119 100 128 100

 
Taula honetatik hainbat elementu azpimarratuko ditugu.

  • PPk eta PSOEk bere emaitza onenak barruti txikietan lortzen dituzte eta emaitzak okertzen doazkie barrutietan ordezkari kopuruak igo ahala. Lehen motiboa, begibistakoa da: banatzeko aulki gutxi dauden barrutietan, lehen postuetan ez dauden alderdiek aukera gutxi dituzte ordezkariak lortzeko. Bigarrena, barruti txikien, alegia, populazio txikiagoa dutenen izaera kontserbadoreagoa da. Bi faktoreak batuta, sesgo bat ezartzen da PP eta PSOEren aldekoa.
  • Unidos Podemosi eta Ciudadanosi kontrakoa gertatzen zaie: barrutietan ordezkari gehiago egoteak aukera ematen die tartaren zati handiagoei koxk egiteko. Honen motiboak PP eta PSOEren inguruan azaldutakoak dira, baina kontrako zentzuan.
  • Barruti txikietan beraz Bipartidismoa da nagusi, eta barrutiak igo ahala, 4 alderdiko Sistema batera gerturatzen gara.
  • Honela, Barruti Txikietan PP eta PSOE garbi gailentzen dira, aulkien % 79,8 eskuratuta. Barruti ertainetan % 59,7ra jaisten da haien ordezkaritza, eta, azkenik. barruti handietan % 53,9koa da haien emaitza.
  • Egoera hau nabarmen islatzen da PSOE eta UPren emaitza alderatuetan: Barruti txikietan, PSOEk UPri 11,6 puntuko aldea ateratzen dio, barruti ertainetan 3,8 puntukoa, eta barruti handietan UP da aurretik gelditzen dena 3,9 puntuko aldearekin.

Ikus ditzagun orain, Estatu mailako alderdiez gain, tokian tokiko alderdiak ere aurkezten diren barrutiak:

Alderdiak 

Emaitzak

 

Aulki

%

PP

28

25,9

PSOE

20

18,5

UPodemos

28

25,9

C’s

7

6,5

ERC

9

8,3

Cdc

8

7,4

PNV

5

4,6

EHB

2

1,9

CC

1

0,9

Guztira

108

100

Azpimarra ditzagun elementu zenbait:

  • Tokiko alderdiak dauden 14 barrutietan, oso bestelakoa da egoera. Konpetentzia handiagoa da, askoz: Kataluniako lau barrutietan ERC eta CdC ere indar handiz sartzen dira; Euskal Herriko lau barrutietan EAJ, EH Bildu eta Geroa Bai ere leihatzen dira; Galiziako lau barrutietan BNG aurkezten da, eta Kanariar Irletako bi barrutietan Coalición Canaria.
  • Tokiko alderdiak dauden barrutietan lortzen ditu UPk bere emaitzarik onenak. Hau da: Konpetentzia handiena dagoen tokian, aulkien % 25,9 eskuratzen ditu, eta aztertutako multzo guztietan duen emaitzarik onena da. Emaitza honek lehen indar moduan kokatzen du, PPrekin batera, barruti horietan.
  • PPk eta PSOEk, batuta, % 44,4 aulki eskuratzen dituzte tokiko aukerak dauden barruti horietan; eta Ciudadanosen % 6,5ekin apenas gainditzen duten % 50eko langa (%50,9). Jakina, emaitza horiek territorio historiko jakin batzuetara mugatuko bagenitu (Katalunia eta Euskal Herria, esaterako), oso ezberdinak lirateke emaitzak, joera hori asko nabarmenduko litzatekeelako. Are gehiago, Gaztela-Leoi, Gaztela-Mantxa edo Madrilekin alderatuko bagenitu emaitza horiek, zer esanik ez.
  • Tokiko alderdiak ere leihatzen diren esparruan, Barruti handi bat dago, Bartzelona, 31 aulki dituena. Gainera, 8 barruti ertain daude, eta beste 5 txiki. 13 barruti ertain eta txiki horietan konpetentzia benetan da gogorra, eta “alperrikako” botoen kopurua oso handia.

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin 1

Polarizazioa, Agenda Building, Euskal Aukerak

Polarizazioa ari du. Espainiar Estatuak, XIX. mende eta XX. mendeko lehen heren ezin gatazkatsuago batzuen ondoren, egonkortasuna eman dien bi sistema politiko kateatu ditu azken 80 urteotan: 1940etan eraiki eta 1950etan teknokratikoki trinkotu zen Estatu Frankista, eta 1976-1981 urteetan zehaztu zen Monarkia Konstituzionala. Azken honek, gaitasun handia erakutsi du Espainia berritu eta barne kontraesanei erantzuteko, formalki bederen. Barne kontraesan nagusia euskal independentismoak eragindako egoera izan da, garai hartatik aurrera, eta bere printzipio formal nagusiei uko eginda izan bada ere (gerra zikina, askatasunen murrizketa eta beste hainbat), Espainiako Sistema Politikoak bere horretan eutsi dio, ia aldaketarik egin gabe.

Orain, ordea, Sistema Politiko hori zalantzan jartzen ari da, eta saiatuko gara zirriborratzen eta azaltzen zergatik horrek, mehatxuekin batera, aukera berriak irekitzen dituen. Asmo zabal horri, polarizazio aro berri honetan epe motzean antzematen ditugun hainbat gakori gainbegiratua emanez ekingo diogu.

Polarizazioak zeren inguruan?

Polarizazioaz ari garela, ez gara hauteskunde dinamika huts baten inguruan ari. Aztertuko ditugu hauteskundeak, jakina, baina komeni zaigu begirada bestelako baldintza eta errealitate-korronteetan ere jartzea. Hasteko, Espainia bere egungo egituraketa zalantzan jartzen duen aro batean dago. Aurreratu dugunez, euskal independentismoa izan da hori egin duen aktore nagusi bat; 2011tik aurrera, izaera eta estrategia berriekin, ezaugarri bereziak dituena.

Baina, korronte berriak ere sortu dira azken hamarkadan: 2011ko maiatzaren 15ak alderdien sistema bera ezbaian jarri baitzuen, bai mobilizazioaren abiapuntuan (herritarrak), bai helburuetan (errejimenaren eraldaketa). Korronte berri honek garrantzia berezia eta historikoa dauka, zalantzarik gabe. Batetik, adierazten duenagatik, bi mailatan: Lehenik, kaltetze sozial jakin baten ondorioz (Neoliberalismoa) sortzen diren mobilizazio egoera ohiko bat  islatzen duelako, baina klabe berrietan: ideologia-sistema osoetatik haratago, klase ertain zaharren eta langile organizatiboki barreiatuen behin-behineko aliantza bat eraikitzen duelako, sintoma batzuen inguruan, gizarte segmentu berriak politizatuz. Proiektu politiko jakinik gabe, baina politikoki arituz.

Eta, bigarrenik, aukera politiko baten aurrean jartzen gaituelako. Sistema politiko itxietan (Frantzia, Espainia), gizarteak aukera gutxi ditu mediazio egituren bidez estatuen politiketan eragiteko, eta enfrentamendua eta mobilizazioa dira prozesu historiko ezberdinetan egoera horren ondorio. Hemen interesatzen zaiguna, zera da:  Maiatzaren 15ak eta gainerako mobilizazioek zalantzan jartzen dutena Espainiaren Sistema Politikoa bera dela, Sistema eraginkor moduan. Mobilizazio horiek ondoren hartu duten forma politikoak eta horien dinamikak beste upeletarako sagardotarako utziko ditugu.

Kataluniako uholdeak, zalantzarik gabe, pareta berarekin egin du topo: bere burua egoera berrietara egokitzeko gaitasunik ez duen Errejimen politiko batekin. Bere ahuleziaren irtenbidea autoritarismo itxian proiektatu duen Estatu batekin. Zer esanik ez, Kataluniak erronka nabarmena ezarri dio Estatu Espainiarraren egiturari berari, eta bere izaera erakutsi behar izan du, munduaren aurreran erakutsi ere.

Azkenik, mugimendu erreakzionariak azaleratu dira, bere diskurtsorik gordinenean. Uler dezagun erreakzionario “aldatu bai, baina atzera joateko” esaldiarekin. VOX fenomenoa ez da koantitatiboki Alianza Popular fenomenoa baino askoz gorago joango. Baina hark ez bezala, gaitasuna izan du eta izango duela aurreikus daiteke gauzak aldatzeko, modu erreakzionarioan betiere. Honela, egoera politiko berria sortu da Espainian: eskuinen eskaintzaren dibertsifikazioa eta igoera, horrek boto kopuruan ere gorakada ekarri diolarik. Honela, hainbat ikerketek VOX, PP eta Ciudadanosen boto batuketa Aznar (2001) eta Raxoy (2008) onenen boto batuketatik gorakoa izan daitekeela aurreikusten dute.

Hemen azpimarratuko duguna da, beraz, Espainian egun indarrean dagoen Sistema Politikoa zalantzan dagoela, alde askotatik. Eta horrek polarizazio handiko egoeran jartzen duela. Polarizazio horrek ezaugarritzen du, hain zuzen ere, pare-parean dugun egoera politikoa, bere aukera guztiak ere pare-parean irekitzen dizkigularik. Polarizazio horren agendan, elkarrekiko talkan daude, Espainiaren eta Estaturik gabeko herrien egituraketa nazionalak, Espainian oraindik gutxi bada ere, dimentsio gain-nazionala ere hartzen duena (Europar Batasuna, Nazioarteko Erregulazio Erakundeak…); Neoliberalismoa eta honen alternatiba Sozialdemokrata nahiz ezkerrekoa; eta olatu neokontserbadorea eta liberal nahiz askatzailearen arteko talka, askatasunei eta eskubideei dagokienean.

Espainiako Eskuinen Dibertsifikazioa

Gatozen, orain, Estatuko alderdi nagusien egoeraz aritzera. Lehenik, Espainian, bi alderdi nagusiko Sistema batetik, (ondoren periferiarekin akordioak egin behar izaten bazituzten ere), lehenik lau, eta azkenik bost alderdiko sistema batera egin da salto, egoera konplexuago bihurtuz. Honek, baina, ez ditu lausotzen aipatutako polarizazioaren gako nagusiak.

Eskuinek osatzen duten fronte horren barnean antzekotasunak nabarmenak dira, agenda Nazionalari dagokionean.  Hirurek hala hirurek, etekina lortzen dute alor horretan, eta elkarrekiko lehian ari dira Polarizazio Nazionalean lidertza izateko.

VOX ez da Gobernatu nahi duen alderdi bat; bere helburua bestelakoa da: eragitea, baldintzatzea, eta bere agendak irabaztea. Hori lortzen ari da, ondo asko lortzen ere. Ez laguntzarik gabe. Laguntza hori atzean, alboan, eta aurrez aurre dauka. Lehenik, publikoki agertzen ez diren indarrak daude, finantzazioari eta gainerako elementu materialei eusten dietenak. Ondoren, Casadoren PP, Riveraren Ciudadanos eta komunikabide zenbaiten jokaera. Azkenik, nahigabe, baina Kataluniako egoerak nahiz ezkerraren elementu zenbaitek VOXen agenda elikatzen laguntzen dute, alde batetik ezinbestean, bestetik, trakeskeriaz. Bestela, VOX bera ez da Europako Eskuin muturraren parekoa, ez babesten duen klase sozialagatik (Europan heterogeneoagoa da, nahiz erdi-goi mailakoa izan han ere), ezta inguratzen duen testuinguruagatik ere.

Alderdi Popularrak gaizki bizi du VOXen protagonismoa. Eszisio sozial eta politiko moduan. VOXi boto emaileak abstentziotik ere badatozkio ere, PPtik asko izan daitezke zuzenean VOXera, edo tartean abstentziotik pasata, joan daitezkeenak. Bestetik, Ciudadanos dauka, PPren bertsio “liberala”. Aznarismoaren erronka da, hiru eskuinekin bloke bat osatzea eta bloke hori eskuzabaltasunez lideratzea. Horretarako, (are) eskuinerago egitea erabaki dute, eskuin muturraren eta Marotismoaren komunikazio estrategiak bereganatuta. Andaluzia dute lehenengo esperimentu gune.

Ciudadanosek gorakada handia ezagutu du Kataluniari esker, baita PPren gainbeherari esker ere. Hasiera batean, promesa batekin jaio zen alderdi laranja: Espainiari zentro liberal gazte eta indartsu bat ematea, PP, PSOE eta abstentzioko belaunaldi berrietatik elikatuko zena, eta Podemos taula politikoaren ezker bazterrera ostikoz botako zuena. Promesa hori, ordea, zapuztu egin da, neurri handi batean, Ciudadanosek bere burua gero eta eskuinerago kokatu duelako, eta, batez ere, gero eta eskuinerago ikusten dutelako herritarrek. Dena den, eta Agenda Building-ean ikusiko dugun moduan, bere aukerak ditu, ardatz nazionala nagusitzen bada. Joera onean daude, baina ez litzateke Ciudadanosek bere esperantzak galduta ikusiko lituzkeen lehen aldia izango. Guztiarekin, saiakera serioa egingo dute VOX eta PPren frontetik desberdindu eta “erdira” etortzeko. Hor, PSOEk ardatz nazionalean gal ditzakeen segmentuak bereganatu nahiko ditu. Lortuko duen, ikusteke dago.

Sánchezen Nazio Errelatoa eta guztiaren gakoa: Podemos

Sanchez politikari ausarta da. Ausarta eta burugogorra. Ezaugarri bikainak aurrean duenari ekiteko. Nahikoak izango diren, seguru gaude ezetz, beste faktore asko beharko baititu irabazteko. Lehenik, tregua bat lortu behar du auzi katalanean. Ia berdin dio, betiere bere epe motzerako interesei begiratuta, gai honetan zer eta nola egiten duen: gaia agendan dagoen bitartean arazoak izango ditu, ez bere boto emaileen artean, parean dituenen artean baizik. Beraz, “dialogo” famatuari, derrigor, egoera desaktibatzeko elementu politikoak gehitu beharko dizkio.

Bigarrenik, bere gobernuaren agenda berreskuratzeko premia larria dauka. Horretarako, aurrekontuak faktore garrantzitsu baina ez ezinbestekoak dira. Hartu beharreko neurriak lehenbailehen hartzea da gakoa, Espainian eskuinarekiko alternatiba erreal eta serioa badagoela froga dezan.

Azken hori izango du bere klabeetako bat. Eskuinarekiko beldurra haizatzea. Gonzalezi 90etan funtzionatu zion arte funtzionatu zion. Baina, VOXen gehiegikeriek eta gehiegikeria horien aurrean PPk duen jarrerak aukerak irekitzen dizkiote, besteak beste, Ciudadanosekin lehian dituen segmentu “liberal” horiek modu “zentzudunean” disputatzeko. Zehazki, Feminismoa du ardatz irabazle bat; eta, horrekin batera, askatasun zibilen inguruko defentsa. Zapaterori funtzionatu zion arte funtzionatu zion. Sanchezek igoera izango duela aurreikusten da, zenbatekoa, hauteskundeetara iristen den egoerak esango du.

Gauzak horrela, begirada analitiko guztiak Podemosen jarrita daude. Iglesiasek, oso modu inteligentean “Gobernatu gabe gobernatzea” erabaki du; hau da, PSOE babestea, eta hor bere tokia bilatzea. Aitzitik, une honetan, bere oinarria desmobilizatuta dago. Andaluziako galtzaile handiena, beharbada Podemos bera izan baita. Ez dute Junta galdu, ez zeukatelako, baina polarizazio egoera batean norbere hautesleak etxean geratu izana oso larria da. Zalantzarik gabe, Espainia barnealdean Podemosek ez badio eusten, ia ezinezko izango da eskuinen gorakadari aurre egitea, galdutako segmentu batzuk PSOEra joaten badira ere. Espazio politiko propioa estutzeak ez dio onik egiten.

Agenda Building

Julio Anguitak joan den mendeko 90etan erabilitako “Programa, programa, programa” hark “Agenda, agenda, agenda” berriari toki egin dio. Bai, 2019a Agenden tregoarik gabeko gatazka urtea izango da. Politikan frogatutzat ematen den harremana da Agendaren eta Emaitza elektoralen artekoa. Agendaren lehian garaile irteten denak, bere aukerak biderkatuko ditu garaipen errealei begira.

Aipatu ditugun elementuekin, taula-laburpen honek lagun diezaguke Agendan jokoan dauden gauzak ulertzen.

Agenda: Nazionala Soziala Askatasunak/eskubideak
PSOE Tregua politikoa Feminismoa Iragana /Eskubide zibilak
PP Katalunia Etorkinak Ez
Ciudadanos Katalunia / Europa Ez Liberalak/Kataluniari lotuak
Podemos Adostasuna Guztiak Iragana / Mozal legea…
Euskal-Katalanak Erabakitzeko eskubidea Ezberdin Iragana/ Mozal legea…
VOX Katalunia,Nazio eredua Etorkinak “Gehiegikeriak” oro geratzea

Honela, aurreikus daiteke, Agenda Nazionala gailentzen bada, eskuinek aukera gehiago izango dituztela; Agenda Sozialean Etorkinak gailentzen badira ere bai. Aldiz, Feminismoa, aldaketa sozialak, edo askatasun eta eskubide zibilen inguruan garatzen bada Agenda, eskuinek aukera gutxiago izango dute irabazteko. Adibidez, VOXek “Genero Indarkeria”-ren inguruan hartu duen posizioak eskuinak ahuldu eta PSOE indartzen du.

Agendan kontuan izan beharreko bestelako Klabe sekuentzialak honokoak izango dira: Espainako Gobernuaren agenda (aurrekontuak eta dekretuak)Andaluziako Gobernuaren martxa; Proces-aren epaiketa; Hauteskunde Autonomiko eta Udaletakoak; Brexita eta gainerako auzi europarrak. Horietan egin beharko dute igeri guztiek. Horietan, eta bidean sortuko diren balizko egoera berrietan.

Ikus dezagun bada, Kongresurako Hauteskundeei begirako gako elektoralak zein diren.

Gako elektoralak

Sistema elektoralak (barrutiak, ordezkari kopuruaren banaketak eta abar) baldintzatzen du, asko, alderdien estrategien prestaketa. Espainiaren kasuan, arkitektura elektoral hori guztia 1978ko abenduaren 6an bozkatu zen Konstituzio haren aurretik diseinatu eta erabaki zen.

1976ko uztailaren 3an, Juan Carlos Erregeak Adolfo Suarez izendatu zuen Gobernuko Presidente. Bere ardura izan zen “Trantsizio” deitua gidatzea, eta, horretarako, besteak beste, “Erreforma politikorako legea” iragarri zuen 1976ko irailaren 4an. Frankismoaren Oinarrizko Legeak betez, Gorteen bi herenek gehiengoz onartu zuten proiektua, eta 1976ko abenduaren 15ean izan zen bozkatua eta onartua Espainia mailan. Lege hau egitearen estrategia Frankismoaren oinarri juridikoak errespetatuta oinarri juridiko berri batzuk ezartzea zen. Hau da, erreformaren bidetik ekitea.

Bost artikuluk eta lau xedapenek osatzen duten Lege horrek eskumena emango dio Gobernuari hauteskundeak deitzeko, eta bertan zehaztuko dira sistema elektoralari dagozkion hainbat gako garrantzitsu: Kongresuak 350 diputatu izango dituela, Senatuan, hasiera batean, 207 ordezkari (Herrialde bakoitzeko launa eta uharteetako lurralde bakoitzean bana), Barruti elektorala herrialdea izango dela, eta Kongresurako sistema proportzionala nahiz Senaturako maioritarioa ezarriko direla.

Honela, 1977ko martxoaren 18an, Hauteskundeak Arautzen dituen Erret Dekretua onartu zen, eta ez du ia aldaketarik ezagutu, eta 1985eko Hauteskunde Lege Organikoak ia bere osotasunean jarraikortasuna eman zion Dekretu hari. Erabaki hark, alderdi politikoak hauteskunde prozedura guztiaren erdigunean ezartzen zituen sistema bat gauzatzen zuen, besteak beste, zerrenda itxien aldeko hautua egiten zuelako.

Hortik aurrerako historia garbia izan da: 1977ko ekainaren 15ean egin ziren Frankismoaren ondoko lehen Hauteskunde haietan, bi alderdik  hartu zieten aurre gainontzeko guztiei. Presidentearen UCD alderdiak votoen % 34,44 eta PSOEk botoen % 29,32 izan zituzten. Sistema Elektoralaren ondorioz, biek batuta botoen % 64 lortu ez bazituzten ere, 350 aulkietatik 284 lortu zituzten, alegia, Kongresuaren % 81 bereganatu zuten, UCDk 166 eta PSOEk 118. Alderdi Komunistak botoen % 9,33 baina aulkien % 5 (19) baino ez zituen bereganatu. Gauza berdintsua gertatu zitzaion Fragaren APri, botoen % 8,21 eta aulkien % 4,5 eskuratuta (16).

Sistema proportzionala izanagatik, eta sistema proportzionaletatik alderdi askok ostatutako legebiltzarrak eratortzen badira ere, Espainiako kasuan, bi alderdiren hegemonia garbia duen sistema bat izan da ondorioa, hamarkadetan bere horretan ia aldatu gabe iraun duena. Honen azalpena ez da zaila: politikoki, aurreko errejimenak onartuko zuen alderdi bati (UCD) boterea ziurtatzeko modua zen. Espainiako Hauteskundeen historian, XIX. Mende osoa hartu zuen lege elektoralen etengabeko gatazkak. Horietan, eta batez ere errestaurazioan (1876-1923), nahita bilatzen zen “oreka kontserbadore” bat, nabarmen barnealdeko barrutiak indartuz (hirietan langile alderdiak ezartzen hasi zirenetik, batik bat), barruti urbanoak landa eremuko barrutiekin nahastuaz eta abar. Beraz, Suarezen lege elektorala tradizio oso batean barnean kokatzen zen, eta asmo politiko garbiak zituen.

Teknikoki, barrutia herrialdea izateak, proportzionalki leuzkaketenak baino ordezkari gehiago eskaintzen dizkie barruti txikiei. Honek esan nahi du, besteak beste, hainbat zerrendak ez dutela hautatuak izateko inolako aukerarik hainbat barrutitan, eta, beraz, boto asko “alperrik” galduak izaten direla, eserlekuen banaketari dagokionean, ordezkaritzarik gabe gelditzen direlako.

Honela, 52 barrutietatik 28k, hau da, barrutien % 54k, 5 ordezkari edo gutxiago hautatzen dituzte, guztira 103 diputatu, kongresu osoaren % 29,5. Hurrengo mailan, 6 eta 9 artean hautatzen dituzten barrutiak 17 dira, barrutien ia %33, eta 119 ordezkari hautatzen dituzte, kongresuko % 34. Azkenik, 10 ordezkari edo gehiago hautatzen dituzten barrutiak daude, 7 guztira, barruti guztien % 13,5 alegia, eta 128 ordezkari hautatzen dituzte, hautatzen direnen %36,6 izanik.

Gainera, badago beste konplikazio bat: barruti askotan, ez dira Estatu mailako 5 indar nagusiak bakarrik lehiatuko, baizik tokian tokiko indarrak izango dituzte aurrean, batik bat Katalunian eta Euskal Herrian, baina baita Galizian eta Kanariar Irletan. Horrelako egoeran dauden barrutiak 14 dira, hau da, guztien ia % 27, eta 108aulki daude horietan jokoan, alegia, Kongresuan daudenen % 31. Barruti horietako batzuk, gainera, barruti txikiak dira, hau da, 5 aulki edo gutxiago lituzketenak, 5 guztira. Azken horietan Araba, Nafarroa, Lleida, Ourense eta Lugoko barrutietan oso garesti dago aulkia.

Ordezkariak barrutian

Barrutiak

% Ordezkariak

%

10 edo gehiago

7

13,8 128

36,6

6-9 artean

17

32,7 119

34

5 edo gutxiago

28

54,5 103

29,4

Tokiko alderdiak

14

32,7 108

30,8

Izan ere, D’hondt formulari erreparatuz, barruti txikietan, honela banatuko genuke kontua: Lehenik, 5 ordezkari hautatzen dituzten barrutiak. Horietan, lehen indarrak aski du bosgarren indarraren halako bi boto eskuratzea bosgarren aukera kanporatzeko. 4 ordezkari hautatzen diren barrutietan, lehen indarrak laugarrenaren emaitza bikoiztu behar du, ordezkaritza hiru alderdik bakarrik lor dezaten eta abar.

Egoera honetan, Espainian 5 alderdiko Sistema orokor bat egotea gerta daiteke, baina polarizazio ikaragarri bat dagoela adieraziko luke, berdinketa tekniko ia orokor bat barruti guztietan edo lurraldetik lurralderako desoreka ezin nabarmenagoak. Gauzak honela, garbi dago, Agenda Building Estrategiei dagokienez, non jarri behar lituzketen indarrak alderdiek, zein barrutiri uko egin diezaioketen, eta zeren kontura haz daitezkeen barruti batzuetan, besteetan jaitsi arren.

Nazioetatik Estatua edo Estatutik Nazioa: ezinezko bideen talka

Euskal Herriak ere bere aukerak jokatzen ditu datozen hilabeteetan. Une honetan, polarizazio egoera gogor honetan, ezinezkoak diren bi proiektu ari dira elkarri joka. Nazioetatik abiatuta Espainiar Estatua eraiki nahi dutenena, eta Espainiar Estatutik Nazio bakar bat eraiki nahi dutenena. Bigarren honen ezinezkotasuna enpirikoki frogatuta daukagu. Beren Nazio Errelatoa Estatutik eraiki duten herrialdeek (Frantzia, Alemania, Errusia) arrakasta izan dute indartsuak izan direnean, kontzeptualki eta materialki. Ez da Espainiaren kasua. Beren Nazio Errelatoa Gizarte ekimenetik eraiki duten herrialdeek (AEBak, Ingalaterra) arrakasta izan dute Estatu minimoak eraiki dituztelako. Ez da Espainiaren kasua. Espainiar Nazio bakarra bide horietatik ez da gauzatzera iritsiko. Bere burua ulertzeko moduan dauka arazoa. Nazio hori, bere baitan dituen beste batzuen ukazioan oinarritzen duelako, eta bere barnean dituen beste Nazio horiek indartsuak direlako bai gizarte mailan, baita materialki ere. Beraz, Espainiak ez dauka tresnarik, egun, Nazio horiek bere proiektura ekartzeko, indarra ez bada. Indarrak, baina, bere mugak ditu proiektuaren iraunkortasunari begiratuta.

Egoera honetan, Euskal Herriak uler dezake, bere aukera prozesu eratzaile propio batean daukala. Baina ez edozein prozesu eratzaile. Garrantzitsuak izango dira, nire iritziz, bi elementu klabe. Batetik, euskal gizartearen papera, bere aurpegirik sortzaileenean. Hau da, gure Nazio Errelatoaren berrikuntzatik abiatuta, gureak diren ezaugarri komunitario sinboliko nahiz materialetan. Euskal Gizarteak gaitasuna du egiturak sortu, proiektuak eraiki, eta komunitate afektibo eta nazional moduan jokatzeko, orain, agian, lehen baino gehiago. Herritarren mugimenduekiko konfiantza, dirigismorik eza, eta antagonismoen aukeraketan asmatzea dira klabe zenbait.

Bigarrenik, ezinbestekoa izango da elite nazionalen aliantzak sortzea. Politikoak, bai, baina ez politikoak bakarrik. Bizi dugun egoerari bere anormaltasuna aitortzen diogun unetik, aukera irekitzen baitzaigu normaltasun berri baten kontsolidaziorako. Zentzuduna, segurua, eta ingurumaria orokorrean bizi dugun ezegonkortasun garaiari erantzun zehatzak emango dizkiona; maila emozionalean lasaitasuna, egonkortasuna, konfiantza, komunitate afektibo batekiko kidetza (batzuentzat Nazio izango dena eta beste batzuentzat hasierako fasean izen zehatzik izango ez duen “kolektibitate”;Nazioa ere eraiki egiten baita). Maila materialean, egingarria den proiektu bat marraztuaz: egingarria bideari eta helburuari dagokienean.

Horra iritsita, Independentzia helburu izatetik, ondorio izatera pasako litzateke. Aspirazio askoren gauzatzearekin zerikusia lukeen ondorio naturala. Berdintasuna, demokrazia, aurrerabidea, kultura, eta berezitasuna lirateke Euskal Nazio jaioberriaren oinarrizko baloreak. Euskara bere hizkuntza nagusi. Eta mundu garaikidea, egokitu beharreko zerbait baino, bere ingurune natural.

Honek guztiak, logikoki ondoriozta daitekeenez, Euskal Agenda Eraikitzeko beharrarekin egiten du topo. Txikiak izanagatik, ondo emandako pausoen balioa handia izan daitekeelako. Agenda hori beste agendekiko modu leihakorrean eraikitzeko bide bakarra hori delako: indartu, eta bidean ibiltzea.

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Pedro Sanchez Presidente, negoziatu beharrik gabe (+ Euskal Bidea)

Hankaz gora eta buruz behera, horrela utzi ditu Pedro Sanchezek gainontzeeko guztiak. Mapa politiko ezin konplexuago honetan, Europaren, Kataluniaren, Estatuaren eta Euskal Herriaren beraren agendak gurutzatu eta elkarreragiten duten garai ezin interesgarriago hauetan, gidoiari buelta emateko gaitasuna erakutsi du PSOEko buruzagiak. Denbora zeraman ekimen politikorik gabe; Kataluniako agendak Ciudadanos indartu, eta PP bere bertsio autoritarioena erakustera behartzearekin batera, PSOE ere mugiarazi du posizio autoritario-unionistetarantz. Kataluniako Errepublikarekiko erreakzioz, Riveraren txistuaren inguran dantzan ibili da Estatuko politika, eta, egoera nahasi horretan, Euskal Agendaren zaintzaileek, – edo, Sarasuatarren hitzetan,  arrautzen karraio dabilen “Arrano zuri erdi-oiloa”k- etekina atera nahi izan dute. Gero ekingo diogu, baina, Urkullularitzari, analisiaren amaieran.

Gatozen, orain, Pedro Sanchezen aukerak aztertzera: Espainiako Sistema Politikoa oso Exekutibozalea da. Alegia, Gobernuari, eta haren baitan, Presidenteari ematen dio gorentasun politikoa. Zehazki, Espainiar Konstituzioak hainbat inspirazio iturri ditu (Bonneko Oinarrizko Legea, 1949koa, edo Alemaniar Errepublika Federaleko Konstituzioa; Italiar eta Portugaldar Konstituzioak; baita II. Errepublika (1931-1939)  nahiz XIX. mendeko Espainiar Konstituzionalismoak berak ere), eta, kasu honetan, Alemaniaren eredutik hartutako prozedurak baldintzatzen du egun ematen ari den egoera. “Zentsura Mozio Eraikitzailea” deitua honetan datza: Zentsura mozioa Kongresuko kideen % 10ek eskatu behar dute, kasu honetan, 35 diputatuk. Baina, ez hori bakarrik, Zentsura Mozio hori aurrera joan dadin, derrigorrezkoa da hautagaia aurkeztea; hautagai horrek Kongresuaren gehiengo osoa behar du irabazteko. Lortuz gero, automatikoki aurreko Presidentea eta Gobernua eroriko dira eta Gobernuburu berria ezarriko; honek, aldi berean, Gobernu berria izendatuko du. Espainiako sisteman, Gobernua Presidenteari lotua da, eta honek eskumen ugari ditu Gobernua antolatu eta zuzentzeko, bere erara; Presidentearekin batera, hori bai, Gobernu osoak uzten du Exekutiboa.

Ez da harritzekoa, beraz, prozedura ikusita, Zentsura Moziorik 40 urtean aurrera ez atera izana. Hiru saiakera izan dira gaur arte: 1980an Felipe Gonzalezek Adolfo Suarezen aurka egindakoa ; 1987an Alianza Popularrak Felipe Gonzalezi aurkeztutakoa ; eta 2017an Pablo Iglesiasek Mariano Rajoy kentzeko egindako saiakera.

Negoziatu beharrik ez Pedro Sanchezek

Zein aukera ditu Pedro Sanchezek, oraingoan,  helburua betetzeko? Oso handiak. Hara zergatik: “Rajoy edo bera” aukeratu behar delarik, Kongresuko gehiengoak bere alde egitea beste aukerarik ez dauka. Horretarako, bi bide dauzka: Ciudadanosekin edo Podemos, EAJ eta Katalanekin. Bi bidetako bat bai ala bai irtengo zaio ondo. Horregatik ez du negoziatuko ez Ciudadanosekin, ezta gainontzeko inorekin ere. Ez dauka horretarako beharrik. Zentsura Mozioa babesten ez dutenek eman beharko dituzte azalpenak! Pedro Sanchezek ekimena lortu du, ekimen osoa. Eta, gainontzekoek, egoeraren aurrean posizioak hartzea baino ez daukate. Horrela uler daitezke J x Cat -en azken adierazpenak. Egoera zein datorren ikusita, Pedro Sanchezen balizko gobernuaren aurrekokapena egiten ari direla ulertu behar delakoan nago. Berdin Podemos ere, Zentsura Mozioaren hurrengo eguna prestatzen ari dira, Sanchezi akordio sozialak esijituz.

PP panikoak hartu du; ahal duten moduan erreakzionatu dute, hasieran, lekuz ezin kanporago. Epaitegietako ebazpenen inguruko gezurrei, argudio ekonomikoak gehitu dizkiete, trakets. Ondoren, Ciudadanosi eraso diote, Sanchezekin inora ez doazela esanez. Pentsa daiteke PPk, jada, balizko hauteskunde batzuei (Pedro Sanchezek deituko lituzkeenak) begiratzen diela, eta Ciudadanos higatu nahian dabilela.

Azken hauek dira Mozio honen kaltetu nagusiak, PPrekin batera. Lehenik, euren gabezia aritmetikoak agerian gelditu dira; 32 diputatu baino ez dituzte, eta ez dira erabakigarriak ezertarako: ez aurrekontuak ateratzeko (EAJren beharra egon da ); ez Zentsura Mozioa aurkeztu edo aurrera eramateko ere (Sanchezek Ciudadanos gabe lor dezake Presidente izatea). Ezker-eskuinetik lortzen ari den gorakadari zuzeneko kaltea eragiten dio egoerak: aukeratzen dutena aukeratzen dutela, Mozioa babestu ala ez, zentraltasuna galduko dute, eta erabakiak galerak ekarriko dizkie.

Sanchez Presidente: zer eta nola egin dezake?

PSOEren hautagaiak estrategiatzat hartu du Presidentetza epe batez izatea ekimen politikoa lortu eta boto-jario orokorretan eragiteko. Horretarako, eskura izango ditu Presidente batek dituen eskumen zabalak. Lehena, hauteskundeak deitzeko eskumena. Berak erabakiko du noiz egingo diren, berak baino ez. Horrek abantaila ematen dio leihan. Senatuan, PPk gehiengo osoa izaten jarraituko du, baina, jakina da, Senatuak ez du maniobra ahalmen handirik.  Kongresutik datozen legeei betoa ezar diezaieke, baina beto hori berehala altxa dezake Kongresuak gehiengo osoz, edo gehiengo hutsez betoa ezarri eta bi hilabetera. Senatuaren papera Espainiako sistema politikoan oso zalantzagarria da: ez du “erregioen ganbera” gisa balio (Kongresuak eskumen gehiago ditu alor horretan ere), eta Kongresuaren lanak moteltzeko (eta ez blokeatzeko) baino ez du ahalmenik. Egia da 155.1 artikulua aplikatzeko beharrezkoa dela. Baina Presidenteak beti izango du aukera diktamen hori ez proposatzeko, eta, gainera, Pedro Sanchezek gai honetan zer dauka galtzeko politikoki?

Ondorioz, Pedro Sanchezek denbora bat izan dezake erlatiboki egonkor aritzeko. Podemosekin negoziatu, eta bere politikaren zantzu batzuk erakusteko. Alor sozialean zalantza gutxi daude Gobernuaren ekimenak zein onura politiko ekar liezazkiokeen PSOEri. Lurralde ereduan, aldiz, ikusteke dago Pedro Sanchezek eskaintza politikorik baduen Katalunia eta Euskal Herriarentzat. Zalantzarik gabe, epe ertainerako aukera onena luke, baina epe motzera zail egingo litzaioke.

EAJ: Denborek harrapatuta

EAJri gaizki atera zaio jokaldia. Zorioneko 155 artikulua kentzeko probabilitate nahikoa bazela kalkulatuta zeukaten, aurrekontuak babesteko. Denborak katramilatu zaizkie, ordea, eta, azkenean, aukerarik txarrena egin dute: beren hitza jatea. Hain izan da txarra aukera, ezen hurrengo egunean kontrako posizioa babesteko egoera politikoa sortu baitzaien: Pedro Sanchezen Mozioa, hain zuzen ere. EAJ behartuta dago Mozio hori babestera, ez du beste aukerarik, eta egindako akatsa onartzera. PSOEk badaki hori, eta kontzesio gutxi eskainiko dizkio Mozioa onartu bitarte. EAJren eragiteko aukerak hurrengo egunean hasiko dira berriro; baina, katalanen posizioak baldintzatuko du, hori ere, aritmetikoki.

Beren argudiategi osoa pikutara joan zaien honetan (Egonkortasuna, Ciudadanos frenatzea eta abar), “dena estriborrera!” ziaboga egin beharrean aurkitzen dira. Kontrakoa egiteak (Rajoy babesten jarraitzeak), are gehiago kaltetuko luke Sabin Etxeko alderdia. Ortuzarrek autokritika egin du; hori baino zerbait gehiago beharko dute orain alderdia berkokatu, eta sinesgarritasun galerari aurre egiteko.

Euskal bide bat aurrera egiteko

Zurrunbiloak zurrunbilo, orain egin beharreko galdera sakonagoa dela deritzot. Hamarkadaz hamarkada huts egiten ari den metodologiaz ari naiz: Madrileko koiuntura bakan eta oso tartekakoak baliatzeaz, “zerbait” lortzeko dioen horretaz. Ona da, nola ez, Madrilen (ere) arrantza egitea; baina unea da baloratzeko horrek ez duela, inondik ere, emaitza ikusgarririk lortu Euskal Agendarentzat.

Agian, nahasmen garaiotan, galderek berek ematen digute erantzunen bidea. Lehena: zein Estatu Espaniar ari da eratzen? Litzateke. Autoritarismoa, Neoliberalismoa, eskubideen murrizketa, errepresioa, unitarismoa, zentralismoa. “2018ko erregimena”-ren ezaugarri zaharberriak dira. Sanchezek zer eta nola alda dezakeen ikusteke dago, esperantzari oso-oso tarte txikia utziz, baina.

Bigarrena, galdera eratzailea da: Zein herri eraiki nahi dugu hemen? Kontakizun aspirazionalak modu berritzaileetan formulatzeko aukera ematen diguna. Demokrazian, aurrerabide sozialean, mundu globalean aktore moduan aritzean, oinarritua. Bide horri modu sinesgarrian ekiteko, ez litzateke txarra honakoarekin hastea: Madrileko Kongresuan ditugun euskal ordezkariek masiboki Rajoy botatzearen alde egitea: 23tik 19k, hain zuzen ere. “Autogobernu Ponentzia”-n euskal burujabetzaren hautua egitea, ibilbide sozial bati lotua; eta herritarrek agendan eragiten jarraitzea: Pentsioen inguruan, feminismoaren inguruan, herrigintzan, eta Gure Esku Dagogintzan, esaterako.

 

 

 

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi

Euskal Burujabetza ingurumaria globalean. Hiru ideiaren inguruan hausnarketa abiatzeko.

Han-hemen aipatua izaten ari da, Transnazionaltasun garaiotan, burujabetzaren ideia erreakzionario bat gailentzen ari ote den. Aipamen horien arabera, euren estatusa eta bizi-baldintza materialen oreka arriskuan ikusten duten segmentu herritarrek, bi modu nagusitan erreakzionatuko lukete egoera horren aurrean: batetik, etorkinen inguruan egiten ari den politikaren aurka. Bestetik, elite neoliberalen eta beren aurpegi politikoen aurka, bereziki eta, batik bat, sozialdemokrazia edo progresista itxurakoen aurka.

Frantzia hartuko dugu adibide, ustez, baliagarri gisa, gertatzen ari denaren interpretazioan laguntzeko.  Le Pen aitaren 2002ko kolpetik, Le Pen alabaren 2012 eta, batik bat, 2017koetara. Front National zenaren hautagaia bigarren itzulian botoen % 33,90 izatera iritsi zen. Zerk eraginda, baina? Chantal Mouffek eta beste egile batzuek azaldu izan dutenez, ezkerretik zetozen botoak, Alderdi Komunistatik alegia, “ultraeskuin langilezale” itxurako aukera batera joan dira, teorian guztiz bitxia litzatekeen ibilbide politikoa eginez. Ez da, baina, azalpen osoa ez eta bakarra ere.

Jakina da, mendebaldeko bazterrotan, ez dela Le Pen izan ibilbide politiko bitxiak bere egiteko abilezia erakutsi duen bakarra. Izan ere, aipatu ditugun bi erreakzio/motibazio nagusiek, bai baitituzte bestelako formak ere, Italian, Espainiar Estatuan, Grezian, Alemanian eta… baita Frantzian bertan ere. Forma batzuk, nola ez, besteak baino baikorragoak izaten ari dira. Hemen, azaletik bada ere, horrek guztiak Estatu eredu jakin baten deseraikitze/eraikitze prozesu batekin, – horrekin ere- ,  zerikusia duela azaltzen saiatuko gara; eta, zehazki, sozialdemokratatzat jo izan den joera politiko batek gobernu nahiz oposiziotik horretan izan duen paperari ere erreparatuko diogu, Frantziako adibide ezin esanguratsoagoa laburki azalduz. Bukaeran, hori guztia, Euskal Herriaren burujabetzaren inguruko hausnarketarekin lotzen ahaleginduko gara.

Saia gaitezen, bada, aipatutako joera honen jatorriak zehazten. “Pinochet esperimentua”-ren ondorengo Thatcher-Reagan bikoaren iraultza neoliberalak (1979-1981), ordura arte ezker-eskuin ardatzak zirenak aldatzeko gaitasuna erakutsi zuen, eta, horrekin, Estatuaren papera bera ulertzeko moduan eragin. Has gaitezen adibide batekin: Frantzian batzuek gogoan izango dute Giscard d’Estaingek Mitterrandi 1974ko presidentzialetako debatean esandakoa: Mitterrand jauna, ez duzu bihotzaren monopolioa”. Lehenak irabazi zituen, tarte txikiz, hauteskunde haiek, baina, epe ertainera, gidoiak biraldi bitxiak eman zituen. Ekar dezagun, hori ulertzeko, François Hollande gazteak, bere alderdikide batzuekin batera, 1984an Le Monde egunkarian sinatutako artikuluaren pasarte bat: “Langileria ulertzeko modu dogmatikoari uko egin behar diogu. Ezkerra ez da proiektu ekonomiko bat, balio-sistema bat baizik”.

Alderdi Sozialista Frantsesean bazen korronte ideologiko bat, “Bigarren ezkerra” zeritzona, alderdiaren baitan gutxiengoan zegoena, baina eragin-gaitasuna irabazten joan zena. Korronte hau Estatuaren interbentzioa ekonomian gutxitzearen aldekoa zen eta nazioen burujabetzarekiko kritiko agertzen zen. “Bigarren ezker” horren garaipen ideologikoa nabarmena izan zen ezkerra Frantziako boterera 1981ean, ederki kostata, iritsi eta gutxira. Ezker hura 1983an hasi zitzaion uko egiten boterera eraman zuen ezkerreko programa inplementatzeari. Laurent Fabius lehen ministro mitterrandista zenak horrela hitz egin zion Asanblada Nazionalari 1984ko uztailaren 24an: “Ezkerra da enpresa eta Estatua adiskidetu ditzakeen indar bakarra. Izan dezagun konfiantza enpresen gaitasunean”.

Bukatu ziren, beraz, nazionalizazioak eta gainerako asmo asko, eta gailendu zen Estatua beste modu batera ulertzeko formatu bat: Estatuaren funtzioa, Gain-nazionalki eta trans-nazionalki funtzionatzen duten sare globalen tresna izatera mugatuta, kasu askotan, horien funtzionamendu egokirako beharrezkoak diren interbentzio prebentibo eta zuzentzaileak hartzera bideratu nahi izan zen, neurri batean. Eta hori, nork egingo zuen ezkerrak baino hobeto? Laurent Fabius berak zintzoki aitortu zuenez, “Ezkerra da hori egiteko ondoen kokatuta dagoen indarra”.

Lotu dezagun, orain, hori Giscard d’Estaing-ek Miterrandi eta Hollandek Le Monde-ko irakurleei esandakoarekin, eta atera dezagun ondorio hau: Ezkerrak (ezker horrek, bederen), arlo materialari, edo, lengoaia marxistagoan azpiegituraren eraldaketari, uko egin zion, ezkerreko “balio-sistema” omen zena bere oinarri ideologiko bihurtuz; baina balio aurrerakoi horiek, ez dira, kasu askotan, balio liberalak baino, eta klase sozialekiko transbertsalki joka dezakete, azpiegitura/gainegitura eskema bera zalantzan jarriz. Nolabait, Mitterrandek bihotzaren monopolioari (uler bedi, gailentasun moralari) eutsi zion, eta liberalek… beste guztiari.

Logikoa da, puntu honetara iritsita, gaur egungo Macron-Le Pen konfrontazio irekian, Ezker-Eskuin ardatzaren ordez Nazioa eta Mundializazioa (uler bedi, Globalizazioa) izatea aurrez aurre talka egiten duten ardatzak. Burujabetza (uler bedi, erreakzionarioa) eta Neoliberalismoa (Uler bedi sistema ekonomikoa eta balio-sistema). Sakonean, bi joera hauek helburu berdinen alde egiten duten konstatazioa alboratuko dugu momentuz, eta gaur egungo ezker politikoaren porrot handiena izan litekeena nabarmendu: eztabaida politikoa ardazten duen lerroan, konfrontazioaren eremuan, aktore gisa ere ez aritzea.  Nor da, baina, Le Pen-en eta abarren arrakastaren erantzule nagusi, alor materialari uko egin, bere “balio-sistema”-ren gailentasun morala ardaztu eta Estatua neoliberalki deseraiki/eraiki duen “ezker” hori baino?

Frantzian baino modu orokortuagoan gertatu den joera hori (Felipe Gonzalez, Toni Blair, Gerhard Schröder…) aztertzea interesgarria izanagatik, ez zaigu orain eta hemen ezkerraren ibilbidea eta erronkak ezkerra den neurrian aztertzea interesatzen: sozialdemokrazia gisa ezagutua izan den joera politiko horrek izan duen bilakaerak burujabetza eta Estatuaren auziari eragin diona baizik, maila sozialean nahiz politikoan eragin ere; eta, azkenik, Euskal Herriaren aspirazioei horrek suposatzen dienaz hausnartu nahi dugu.

Zein da, bada, etorkizunean Estatuak mundua antolatzeko izan dezakeen balioa? Max Weberrek lurralde bateko zilegizko indarkeriaren monopolioan oinarritzen zuen Estatutik, munstro burokratiko sobietarrera, nahiz Europa Mendebaldeko Estatu (gradu ezberdinetan) interbentzionistetara,  XX. Mendeko Estatuak izan du eta du leku determinante bat mundu garaikidean. Baina Estatuaren inguruko eztabaida bizirik dago, Estatua eraiki eta Estatua deseraikitzeko bideak eta zentzuak ezberdinak baitira.

Euskal Herrian, hiru milioi pertsonako komunitatea osatzen dugu, lurralde fisikoari dagokionez. Espazio globalean gehiago gara. Burujabetzari, esentzialismotik baino, bere bertsio aspirazionaletik helduta, ideia hauekin ekingo diogu hausnarketa bide honi: Estatua, helburu baino, ondorio gisa mahaigaineratzearekin, lehenik. Zergatik? Estatua ingurumaria globalean Estatu izateko beharrezko dituen oinarri erreal (eta errealistekin) eraikitzea derrigorrezko iruditzen zaidalako. Bigarrenik: burujabetza erreakzionarioaren jatorriak eta ondorioak xumeki aztertu ditugun honetan,  komunitarioki eta aspirazionalki jokatzeko aukerak irekitzen direlako; pentsa baitaiteke Euskal Herriak baldintza egokiak eskaintzen dituela burujabetzaren kontakizun berriekin, jatorri eta ondorio horiei bide eta esperantza alternatiboak eskaintzeko. Nola? Alor materialaren nahiz demokrazia aurreratuagoaren gainean eraikita burujabetzaren kontakizun hori. Hirugarrenik: Estatu ahalguztidunari, proiektu positibo gisa, muga komunitarioak ezarriz. Zertarako? Alderdi politikoei kontraboterea egingo dien gizarte ahaldunduagoa izateko, aspirazio horien guztien berme gisa.

Ondoriozta daiteke, ideia moduan, bide horietatik aukerak izan ditzakeela, sozial nahiz politikoki, euskal burujabetzaren (euskal demokraziaren; euskal estatuaren) hautuak espazio subjektiboetan nahiz egiturazkoetan egun dena baino lehiakorragoa izateko.

 

Uncategorized atalean publikatua | Iruzkin bat utzi