Euskal Burujabetza ingurumaria globalean. Hiru ideiaren inguruan hausnarketa abiatzeko.

Han-hemen aipatua izaten ari da, Transnazionaltasun garaiotan, burujabetzaren ideia erreakzionario bat gailentzen ari ote den. Aipamen horien arabera, euren estatusa eta bizi-baldintza materialen oreka arriskuan ikusten duten segmentu herritarrek, bi modu nagusitan erreakzionatuko lukete egoera horren aurrean: batetik, etorkinen inguruan egiten ari den politikaren aurka. Bestetik, elite neoliberalen eta beren aurpegi politikoen aurka, bereziki eta, batik bat, sozialdemokrazia edo progresista itxurakoen aurka.

Frantzia hartuko dugu adibide, ustez, baliagarri gisa, gertatzen ari denaren interpretazioan laguntzeko.  Le Pen aitaren 2002ko kolpetik, Le Pen alabaren 2012 eta, batik bat, 2017koetara. Front National zenaren hautagaia bigarren itzulian botoen % 33,90 izatera iritsi zen. Zerk eraginda, baina? Chantal Mouffek eta beste egile batzuek azaldu izan dutenez, ezkerretik zetozen botoak, Alderdi Komunistatik alegia, “ultraeskuin langilezale” itxurako aukera batera joan dira, teorian guztiz bitxia litzatekeen ibilbide politikoa eginez. Ez da, baina, azalpen osoa ez eta bakarra ere.

Jakina da, mendebaldeko bazterrotan, ez dela Le Pen izan ibilbide politiko bitxiak bere egiteko abilezia erakutsi duen bakarra. Izan ere, aipatu ditugun bi erreakzio/motibazio nagusiek, bai baitituzte bestelako formak ere, Italian, Espainiar Estatuan, Grezian, Alemanian eta… baita Frantzian bertan ere. Forma batzuk, nola ez, besteak baino baikorragoak izaten ari dira. Hemen, azaletik bada ere, horrek guztiak Estatu eredu jakin baten deseraikitze/eraikitze prozesu batekin, – horrekin ere- ,  zerikusia duela azaltzen saiatuko gara; eta, zehazki, sozialdemokratatzat jo izan den joera politiko batek gobernu nahiz oposiziotik horretan izan duen paperari ere erreparatuko diogu, Frantziako adibide ezin esanguratsoagoa laburki azalduz. Bukaeran, hori guztia, Euskal Herriaren burujabetzaren inguruko hausnarketarekin lotzen ahaleginduko gara.

Saia gaitezen, bada, aipatutako joera honen jatorriak zehazten. “Pinochet esperimentua”-ren ondorengo Thatcher-Reagan bikoaren iraultza neoliberalak (1979-1981), ordura arte ezker-eskuin ardatzak zirenak aldatzeko gaitasuna erakutsi zuen, eta, horrekin, Estatuaren papera bera ulertzeko moduan eragin. Has gaitezen adibide batekin: Frantzian batzuek gogoan izango dute Giscard d’Estaingek Mitterrandi 1974ko presidentzialetako debatean esandakoa: Mitterrand jauna, ez duzu bihotzaren monopolioa”. Lehenak irabazi zituen, tarte txikiz, hauteskunde haiek, baina, epe ertainera, gidoiak biraldi bitxiak eman zituen. Ekar dezagun, hori ulertzeko, François Hollande gazteak, bere alderdikide batzuekin batera, 1984an Le Monde egunkarian sinatutako artikuluaren pasarte bat: “Langileria ulertzeko modu dogmatikoari uko egin behar diogu. Ezkerra ez da proiektu ekonomiko bat, balio-sistema bat baizik”.

Alderdi Sozialista Frantsesean bazen korronte ideologiko bat, “Bigarren ezkerra” zeritzona, alderdiaren baitan gutxiengoan zegoena, baina eragin-gaitasuna irabazten joan zena. Korronte hau Estatuaren interbentzioa ekonomian gutxitzearen aldekoa zen eta nazioen burujabetzarekiko kritiko agertzen zen. “Bigarren ezker” horren garaipen ideologikoa nabarmena izan zen ezkerra Frantziako boterera 1981ean, ederki kostata, iritsi eta gutxira. Ezker hura 1983an hasi zitzaion uko egiten boterera eraman zuen ezkerreko programa inplementatzeari. Laurent Fabius lehen ministro mitterrandista zenak horrela hitz egin zion Asanblada Nazionalari 1984ko uztailaren 24an: “Ezkerra da enpresa eta Estatua adiskidetu ditzakeen indar bakarra. Izan dezagun konfiantza enpresen gaitasunean”.

Bukatu ziren, beraz, nazionalizazioak eta gainerako asmo asko, eta gailendu zen Estatua beste modu batera ulertzeko formatu bat: Estatuaren funtzioa, Gain-nazionalki eta trans-nazionalki funtzionatzen duten sare globalen tresna izatera mugatuta, kasu askotan, horien funtzionamendu egokirako beharrezkoak diren interbentzio prebentibo eta zuzentzaileak hartzera bideratu nahi izan zen, neurri batean. Eta hori, nork egingo zuen ezkerrak baino hobeto? Laurent Fabius berak zintzoki aitortu zuenez, “Ezkerra da hori egiteko ondoen kokatuta dagoen indarra”.

Lotu dezagun, orain, hori Giscard d’Estaing-ek Miterrandi eta Hollandek Le Monde-ko irakurleei esandakoarekin, eta atera dezagun ondorio hau: Ezkerrak (ezker horrek, bederen), arlo materialari, edo, lengoaia marxistagoan azpiegituraren eraldaketari, uko egin zion, ezkerreko “balio-sistema” omen zena bere oinarri ideologiko bihurtuz; baina balio aurrerakoi horiek, ez dira, kasu askotan, balio liberalak baino, eta klase sozialekiko transbertsalki joka dezakete, azpiegitura/gainegitura eskema bera zalantzan jarriz. Nolabait, Mitterrandek bihotzaren monopolioari (uler bedi, gailentasun moralari) eutsi zion, eta liberalek… beste guztiari.

Logikoa da, puntu honetara iritsita, gaur egungo Macron-Le Pen konfrontazio irekian, Ezker-Eskuin ardatzaren ordez Nazioa eta Mundializazioa (uler bedi, Globalizazioa) izatea aurrez aurre talka egiten duten ardatzak. Burujabetza (uler bedi, erreakzionarioa) eta Neoliberalismoa (Uler bedi sistema ekonomikoa eta balio-sistema). Sakonean, bi joera hauek helburu berdinen alde egiten duten konstatazioa alboratuko dugu momentuz, eta gaur egungo ezker politikoaren porrot handiena izan litekeena nabarmendu: eztabaida politikoa ardazten duen lerroan, konfrontazioaren eremuan, aktore gisa ere ez aritzea.  Nor da, baina, Le Pen-en eta abarren arrakastaren erantzule nagusi, alor materialari uko egin, bere “balio-sistema”-ren gailentasun morala ardaztu eta Estatua neoliberalki deseraiki/eraiki duen “ezker” hori baino?

Frantzian baino modu orokortuagoan gertatu den joera hori (Felipe Gonzalez, Toni Blair, Gerhard Schröder…) aztertzea interesgarria izanagatik, ez zaigu orain eta hemen ezkerraren ibilbidea eta erronkak ezkerra den neurrian aztertzea interesatzen: sozialdemokrazia gisa ezagutua izan den joera politiko horrek izan duen bilakaerak burujabetza eta Estatuaren auziari eragin diona baizik, maila sozialean nahiz politikoan eragin ere; eta, azkenik, Euskal Herriaren aspirazioei horrek suposatzen dienaz hausnartu nahi dugu.

Zein da, bada, etorkizunean Estatuak mundua antolatzeko izan dezakeen balioa? Max Weberrek lurralde bateko zilegizko indarkeriaren monopolioan oinarritzen zuen Estatutik, munstro burokratiko sobietarrera, nahiz Europa Mendebaldeko Estatu (gradu ezberdinetan) interbentzionistetara,  XX. Mendeko Estatuak izan du eta du leku determinante bat mundu garaikidean. Baina Estatuaren inguruko eztabaida bizirik dago, Estatua eraiki eta Estatua deseraikitzeko bideak eta zentzuak ezberdinak baitira.

Euskal Herrian, hiru milioi pertsonako komunitatea osatzen dugu, lurralde fisikoari dagokionez. Espazio globalean gehiago gara. Burujabetzari, esentzialismotik baino, bere bertsio aspirazionaletik helduta, ideia hauekin ekingo diogu hausnarketa bide honi: Estatua, helburu baino, ondorio gisa mahaigaineratzearekin, lehenik. Zergatik? Estatua ingurumaria globalean Estatu izateko beharrezko dituen oinarri erreal (eta errealistekin) eraikitzea derrigorrezko iruditzen zaidalako. Bigarrenik: burujabetza erreakzionarioaren jatorriak eta ondorioak xumeki aztertu ditugun honetan,  komunitarioki eta aspirazionalki jokatzeko aukerak irekitzen direlako; pentsa baitaiteke Euskal Herriak baldintza egokiak eskaintzen dituela burujabetzaren kontakizun berriekin, jatorri eta ondorio horiei bide eta esperantza alternatiboak eskaintzeko. Nola? Alor materialaren nahiz demokrazia aurreratuagoaren gainean eraikita burujabetzaren kontakizun hori. Hirugarrenik: Estatu ahalguztidunari, proiektu positibo gisa, muga komunitarioak ezarriz. Zertarako? Alderdi politikoei kontraboterea egingo dien gizarte ahaldunduagoa izateko, aspirazio horien guztien berme gisa.

Ondoriozta daiteke, ideia moduan, bide horietatik aukerak izan ditzakeela, sozial nahiz politikoki, euskal burujabetzaren (euskal demokraziaren; euskal estatuaren) hautuak espazio subjektiboetan nahiz egiturazkoetan egun dena baino lehiakorragoa izateko.

 

Post hau Uncategorized atalean publikatu zen. Gogokoetara gehitzeko lotura iraunkorra.

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Aldatu )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Aldatu )

Connecting to %s